Sözlük / Kategoriler / Terimler
Dil Bilimi
Dil bilgisi, ses bilgisi ve dil bilimi terimleri.
98 madde · “A” harfi
- akronimisimKısaltma ad.
- aksamıkelamisimKelime çeşitleri.
- aksanisimbir ülkenin insanlarına veya bir çevreye özgü söyleyiş özelliği
- aktifisimetkin
- aktif fiilisimetken
- akuzatifisim-i hâli, belirtme hâli
- akıcı sessizisimakıcı ünsüz
- akıcı ünsüzisim[[ciğer|ciğerlerden gelen havanın, ağız boşluğundaki yarı kapalı bir engele çarpmasıyla oluşan bol sesli ünsüz (r, l, ğ, y), akıcı sessiz
- akışmaisimsıraya gelen ses, hece veya kelimelerin birbirleriyle uyuşarak kulağa hoş ve dile kolay bir tüm meydana getirmesi
- alfabe dışıisimbir milletin alfabesinde bulunmayan harf
- alfabetiksıfatabecesel
- altdamgaisimbir terimin ya da öğenin sağ altına vurulan damga
- alıntıisimbir yazıya başka bir yazarın yazısından alınmış parça, iktibas
- amaçisimbir kişiye veya bir kurula verilen özel amaçlı görev, misyon
- ana dilisimkendisinden başka diller veya lehçeler türemiş olan dil veya dillere kaynaklık eden dil
- ana diliisiminsanın çocukken anasından, evindekilerden ve soyca bağlı olduğu topluluktan öğrendiği dil
- anahtar sözcükisimanahtar kelime
- analojiisimbenzeşim, benzeşme
- anlamisimBir kelimeden, bir sözden, bir davranış veya olgudan anlaşılan şey, bunların hatırlattığı düşünce; mana.
- anlam bilimiisimdili anlam yönünden ele alan, göstergenin gösterilen bölümünü ya da içeriği eşsüremli ve artsüremli açılardan inceleyen bilim dalı, semantik
- anlam bilimselsıfatanlam bilimi ile ilgili, anlamsal, semantik
- anlam birimiisimbir dilin anlam taşıyan en küçük birimi
- anlam değişmesiisimanlamın daralması, genişlemesi, kayması ya da bayağılaşması, bir sözcüğün özel bir anlamı terk edip, genel bir anlam alması
- anlam genişlemesiisimdar bir anlamda kullanılan bazı kelimelerdeki anlamın ilgili kavramlara yayılması
- anlam karşıtıisimanlamları birbirinin karşıtı olan söz, antonim
- anlam kaymasıisimyeni anlam vermek üzere sözcüklerin gerçek anlamlarından kayarak kalıplaşmaları, zaman kayması veya kip kayması, Türkçede kullanılan haber ve dilek eklerinin yanlış şekilde, yanlış anlamı veya işi anlatacak biçimde kullanılması
- anlambirimisimsözcüğün anlam çözümlemesinde ortaya çıkan en küçük ayırıcı anlam öğesi
- anlambirimcikisimBir sözlüksel birime ait anlamsal içeriği oluşturan özelliklerin her biri anlambirimcik olarak adlandırılır. Anlambilim düzleminde en küçük anlamsal ayırt edici birim anlambirimciktir. Göstergenin içerik düzlemiyle ilgilidir. Anlambirimcik demetinin öğesi olan anlambirimcik, içeriğin biçiminin temel birimidir, içeriğin (ya da anlamın, gösterilen) ayırt edici bir öğesidir. Bir sözcüğü oluşturan anlambirimcikler, o sözcüğün anlamsal bileşenleridir. Bir anlam olgusunun çözümleme ile elde edilebilecek en küçük anlamlı birimi olan anlambirimcik, (biçimbirim düzeyinde) bir göstergenin gösterilenine ait tözün ayırt edici yanını belirtir. Anlambirimcik, sözlükbirimleri (fr. lexème), hatta bazı durumlarda biçimbirimleri birbirinden ayırmamızı sağlar. Anlambirimcik, anlamsal bileşen (fr. composante sémantique) ya da anlamsal ayırt ediciler (fr. trait sémantique) eşanlamlı kavramlardır.
- anlambirimcik demetiisimİçerik düzleminde bir birimi belirten ayırt edici anlamsal özelliklerin tümüne anlambirimcik demeti denir.
- anlambirimcik çözümlemesiisimAnlambirimcik çözümlemesi, sözcüğün göndergesi ile ilgili bir açıklama ve çözümleme biçimidir. Bir sözcük, anlamı temel alınarak incelenebilir. İşte bu çözümleme anlambirimcik çözümlemesi olur; yani anlambirimcik çözümlemesi, anlambirim düzeyinde gerçekleşen içeriğin tözüyle ilgili bir çözümlemedir. Anlambirimcik çözümlemesinin ayrımsal bir amacı vardır. Belli bir sözcük grubu içindeki ayırt edici yanları belirtmeye ve anlambirimcik demetini oluşturan anlambirimler arasındaki karşıtlığı ortaya koymaya yönelik bir çözümleme biçimidir. Sözlükbirim çözümlemesi içinde, anlambirimcik çözümlemesi oldukça etkili ve üretken bir durumdadır. Nasıl işittiğimiz bir sözcük (gösteren) sesbirimlerden oluşuyorsa, anlam da (gösterilen) anlambirimciklerden oluşmaktadır. Yalnızca ayırt edici özellikler, birimlerin bir anlam alanıyla ilişkili anlambirimcik çözümlemesinin konusunu oluşturur.