açılmak
fiila·çıl·mak/atʃɯɫˈmak/
Kelimeyi anlamak için
"Açmak"ın edilgen ve dönüşlü biçimidir; temel fikir kapalı olanın açık hâle gelmesidir: "kapı açıldı". Yolun geçilebilir olması, bir rengin koyuluğunu yitirmesi, bir dükkânın ya da kurumun işe başlaması bu çekirdekten çıkar. Kişiler için çekingenliğini atıp rahatlamayı anlatır: "biraz açıldı, konuşmaya başladı". Ayrıca kıyıdan denize uzaklaşmak da "açılmak"tır.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
açma işine konu olmak
- Kasabada bir çırçır fabrikası açılmış.— Ahmet Ümit
- 2.
kapı, yol ve geçit vb. yerlerden geçebilmesini sağlamak
- Gözleri koyun denize açıldığı noktadaki o koyuluktaydı.— Mehmet EROĞLU, Yarım Kalan Yürüyüş, 2020, 183, İletişim Yayınları
- 3.
bir rengin koyuluğunu yitirmesi
- Perdenin rengi açıldı.
- 4.
sıkılması, çekinmesi, tutukluğu kalmamak.
- Biraz durup yüzümü tetkik etti. Biraz şarap içti. Konuştukça açılıyor ve sıkıntısından kurtuluyor gibiydi.— Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna, 1943, 105, Remzi Kitabevi
- Başkentin günden güne büyüyen gecekondu mahallelerinden birinde yaşayan bir kızla bir oğlan varmış. Kız, bir türlü açılamadığı oğlanı çok seviyormuş.— Ethem Baran, Kırkikindiler Bittiğinde, 2026, 12, İletişim Yayınları
- 5.
bir kuruluşta ilk kez veya yeniden işe başlamak
- 6.
işini gereğinden veya yapabileceğinden geniş tutmak
- 7.
genişlemek, bollaşmak
- Ayakkabısı açıldı.
- 8.
delinmek, yırtılmak
- Pantolonun dizleri açıldı.
- 9.
sis, karanlık ve duman vb. şeylerin dağılması, yoğunluğunu yitirmesi
- Belki hava açılıyor.— Refik Halit Karay
- 10.
gereken güce ulaşmak
- "Terleyen at daha iyi gider, açılmış olur," diyerek birkaç kamçı daha şaklattı.— Ümit KAFTANCIOĞLU, Altın Ekin, 2022, 53, Dinozor Genç
- 11.
kıyıdan uzaklaşmak
- Ben yüzerken biraz fazla açıldım, kendimi Vardar'ın kuvvetli bir akıntısına kaptırdım.— Yahya Kemal Beyatlı
- 12.
(mecaz) sırrını, üzüntüsünü, sorunlarını birine söylemek
- Hiç kimseye açılmayarak yaşadığım bu altı ay beni bitirdi.— Peyami Safa
- 13.
(mecaz) herhangi bir konuyla veya sorunla ilgili olarak düşünce veuygulamalarda yeni koşulların gerektirdiği değişiklikleri veya yenilikleri yapma
- 14.
(mecaz) yeni bakış açısı getirmek
- 15.
(mecaz) ayrıntıya girmek
- 16.
(mecaz) kendine gelmek, biraz iyileşmek, ferahlamak
- Ateşi düşünce hasta açıldı.
- 17.
Tutukluğu gitmek, daha rahat işler olmak.
- Yavru, yere bırakılınca açılan ayaklarıyla gördüğü her yere gitmek istiyor.— Özgür ÇIRAK, Biz de Yarın Güleriz, 2024, 55, İletişim Yayınları
Dil bilgisi notu
- açılmak, üç heceli (a·çıl·mak) bir fiildir.
- Fiil kökü “açıl-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: açılıyor, açıldı, açılacak, açılır.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 17 anlam ve 4 deyim bulunur.
Fiil çekimi
Göster
| Kip / zaman | ben | sen | o | biz | siz | onlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Şimdiki zaman | açılıyorum | açılıyorsun | açılıyor | açılıyoruz | açılıyorsunuz | açılıyorlar |
| Görülen geçmiş zaman | açıldım | açıldın | açıldı | açıldık | açıldınız | açıldılar |
| Öğrenilen geçmiş zaman | açılmışım | açılmışsın | açılmış | açılmışız | açılmışsınız | açılmışlar |
| Gelecek zaman | açılacağım | açılacaksın | açılacak | açılacağız | açılacaksınız | açılacaklar |
| Geniş zaman | açılırım | açılırsın | açılır | açılırız | açılırsınız | açılırlar |
| İstek kipi | açılayım | açılasın | açıla | açılalım | açılasınız | açılalar |
| Şart kipi | açılsam | açılsan | açılsa | açılsak | açılsanız | açılsalar |
| Gereklilik kipi | açılmalıyım | açılmalısın | açılmalı | açılmalıyız | açılmalısınız | açılmalılar |
| Emir kipi | – | açıl | açılsın | – | açılın | açılsınlar |
| Olumsuz görülen geçmiş | açılmadım | açılmadın | açılmadı | açılmadık | açılmadınız | açılmadılar |
Deyimler (4)
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…