akıl
isima·kıl/a.ˈkɯl/
Kelimeyi anlamak için
Düşünme, anlama ve doğruyu yanlıştan ayırt etme gücüdür: "akıl yürütmek". Birine önerilen yol, fikir anlamına da gelir: "akıl vermek", "aklına uymak". Bellek anlamında da kullanılır: "aklında tutmak", "aklına gelmek". Deyimlerde çok zengin bir sözcüktür.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
Düşünme, anlama ve kavrama gücü; us.
- Akıldan gidiyorum. Elbette akıldan gideceğim. Sokrat, akıllı âşık ihtiraslı âşıktan iyidir diyor. Akıl, insanın ayırt edici vasfıdır.— Ahmet Hamdi TANPINAR, Huzur, 2022, 308, Dergâh Yayınları
- 2.
Herhangi bir konuda salık verilen yol.
- Dilâver Ağa, ‘denize düşen usturaya sarılır’ hesabı, bu aklı beğenmiş oldu.— Kemal Tahir
- 3.
Bir şeyi başka bir şeyden ayırt etme gücü.
- Şimdiki aklım olsaydı bu dükkânın yerine aç bir kahve!— Ahmet Kutsi Tecer
- 4.
ruh bilimi
bellek
- Hâlâ aklımda o tufan yağmuru.— Cahit Sıtkı Tarancı
Dil bilgisi notu
- akıl, iki heceli (a·kıl) bir isimdir.
- Son hecesindeki ünlü kalın olduğu için kalın ünlülü ekler alır: akıllar.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 4 anlam, 113 deyim, 15 atasözü ve 32 birleşik ya da türemiş sözcük bulunur.
Köken
Osmanlı Türkçesi عقل, Arapça عَقْلْ (ʿaḳl).
Hâl ve iyelik çekimi
Göster
| Hâl | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| Yalın | akıl | akıllar |
| Belirtme | aklı | akılları |
| Yönelme | akla | akıllara |
| Bulunma | akılda | akıllarda |
| Ayrılma | akıldan | akıllardan |
| İlgi | aklın | akılların |
| Kişi | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| benim | aklım | akıllarım |
| senin | aklın | akılların |
| onun | aklı | akılları |
| bizim | aklımız | akıllarımız |
| sizin | aklınız | akıllarınız |
| onların | aklı | akılları |
Deyimler (113)
- akıl alır gibi değil
- akıl almak
- akıl almamak
- akıl bırakmamak
- akılda kalmak
- akıldan çıkarmak
- akıldan çıkmak
- akıl danışmak
- akılda tutmak
- akıl durdurmak
- akıl erdirememek
- akıl ermemek
- akıl erdirmek
- akıl ermek
- akıl etmek
- akıl havsala almamak
Tümünü göster (113)Daha az göster
- akıl işi değil
- akıl öğretmek
- akıl sır ermemek
- akıl terelelli
- akıl terelelli olmak
- akıl var, izan var
- akıl var mantık var
- akıl vermek
- akıl yürütmek
- akla durgunluk vermek
- akıllara durgunluk vermek
- akla şaşkınlık vermek
- akla fenalık vermek
- akla gelmek
- akla gelmemek
- akla gelmeyen başa gelir
- akla hayale gelmemek
- akla sığar gibi
- akla sığmamak
- aklı almamak
- aklı başa yaş getirir
- aklı başına gelmek
- aklı başından gitmek
- aklı başka yerde olmak
- aklı bir karış yukarıda olmak
- aklı bir karış havada olmak
- aklı beş karış havada olmak
- aklı beş karış yukarıda olmak
- aklı bir yerde olmak
- aklı bokuna karışmak
- aklı çıkmak
- aklı dağılmak
- aklı durmak
- aklı fikri bir şeyde olmak
- aklı gitmek
- aklı kalmak
- aklı karışmak
- aklı kesmek
- aklı kesmemek
- aklıma gelen başıma geldi
- aklına bir şey gelmek
- aklına bir şey gelmesin
- aklına düşmek
- aklına esmek
- aklına geleni işleme, her ağacı taşlama
- aklına geleni söylemek
- aklına geleni yapmak
- aklına getirmek
- aklına koymak
- aklına mukayyet olmak
- aklına sığdırmak
- aklına sığmamak
- aklına şaşayım
- aklına şaşarım
- aklına takmak
- aklına turp sıkayım
- aklına tüküreyim
- aklına uymak
- aklına yatmak
- aklına yelken etmek
- aklında kalmak
- aklından çıkarmamak
- aklından çıkmak
- aklından geçirmek
- aklından geçmek
- aklından zoru olmak
- aklında olsun
- aklında kalsın!
- aklında tutmak
- aklını bozmak
- aklını başına almak
- aklını başına toplamak
- aklını başına devşirmek
- aklını başından almak
- aklını başka yere vermek
- aklını çalmak
- aklını çelmek
- aklını devşirmek
- aklını kaçırmak
- aklını karıştırmak
- aklını kullanmak
- aklının ayarını bozmak
- aklının bir köşesine yazmak
- aklının köşesinden geçmemek
- aklının terazisi bozulmak
- aklının ucundan bile geçirmemek
- aklını oynatmak
- aklını peynir ekmekle yemek
- aklını şaşırmak
- aklını takmak
- aklını yormak
- aklınla bin yaşa
- aklın süzgecinden geçirmek
- aklı sonradan gelmek
- aklı takılmak
- aklı yatmak
- aklı zıvanadan çıkmak
Atasözleri (15)
- acıklı başta akıl olmaz
- akça akıl öğretir, don yürüyüş
- akıl adama sermaye
- akıl akıl, gel çengele takıl
- akıl akıldan üstündür
- akıl için yol birdir
- akıl kişiye sermayedir
- akıl olmayınca ne yapsın sakal?
- akıl ortak ortak, mal ortağı kaypak
- akıl para ile satılmaz
- akıl yaşta değil baştadır
- aklın yolu birdir
- akılları pazara çıkarmışlar, herkes yine kendi akılını almış
- akıllar gelin olmuş, herkes kendininkini beğenmiş
- tıkma akıl, akıl olmaz
Birleşik ve türemiş sözcükler (32)
akılalmaz, akıl defteri, akıl dışı, akıl dişi, akıl doktoru, akıl hastanesi, akıl hastası, akıl hocası, akıl kârı, akıl kethüdası, akıl kumkuması, akıl kutusu, akıl küpü, akıl zayıflığı, akıldan yoksun, akıllara seza, akıllara şifa, akıllara zarar, akıllara ziyan, koyma akıl, oyma akıl, akla yakın, akla yatkın, akla zarar, akla ziyan, aklı başında, aklıevvel, aklı kıt, aklıselim, aklı sıra, aklı tam ayar, aklı yetik
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…