değmek
fiildeğ·mek/de‿ˈmec/
Kelimeyi anlamak için
İki ana kolu vardır. Birincisi aralık kalmayacak kadar yaklaşıp dokunmaktır: "eli suya değdi". Hedefe isabet etmek ve bir yere erişmek de bu fikirden gelir. İkincisi bir şeyin emeğe, paraya karşılık olacak değerde olmasıdır: "bu film izlemeye değer", "değmez". Dokunulan ya da değer biçilen şey "-e" ile belirtilir.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
aralık kalmayıncaya kadar birbirine yaklaşmak, dokunmak, temas etmek
- Kapıdan bir an birbirimize '— değerek' kıymet - Y. Z. Ortaç
- 2.
değerinde olmak, kıymetinde olmak
- Benim ömrümün üç günü üç yüz bin liraya değer.— H. Taner
- 3.
erişmek, ulaşmak
- Karnına değen memeleriyle sallana sallana eğildi turşu bidonunun üstüne.— Eylem ATA GÜLEÇ, Yanımda Kal, 2024, 12, Yapı Kredi Yayınları
- 4.
eş değerde olmak
- Bütün Dünya'ya değer gözlerin.
- 5.
herhangi bir vasıfta olmak
- Babaannem özel bir kadındı. Anlatılmaya değer.— A. Kutlu
- 6.
karşılık olmak
- Evet, onun için her şeyi feda etmeye değer.— A. Kabaklı
- 7.
istenilen yere düşmek, rast gelmek, isabet etmek
- Yalnız ikisi de ölene kendi kurşununun değdiğini, yalnız kendisinin suçlu olduğunu söylüyordu.— Faruk EREM, Bir Ceza Avukatının Anıları, 1996, 23
- 8.
zevk veren şeylerle hoşa gitmek
- Bu kahve değdi doğrusu.
Dil bilgisi notu
- değmek, iki heceli (değ·mek) bir fiildir.
- Fiil kökü “değ-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: değiyor, değdi, değecek, değer.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 8 anlam ve 1 deyim bulunur.
Köken
Eski Türkçe teg (teg, “aynı seviyede, eş, eşit”) sözcüğünden, teŋ (teŋ, “dengeli, denk”), teŋe- (teŋe-, “karşılaştırmak, ölçmek”). Kazak ve Kırgız dillerindeki теңге kelimesi ile soydaştır. Türkçedeki denge kelimesi ile akrabadır.
Fiil çekimi
Göster
| Kip / zaman | ben | sen | o | biz | siz | onlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Şimdiki zaman | değiyorum | değiyorsun | değiyor | değiyoruz | değiyorsunuz | değiyorlar |
| Görülen geçmiş zaman | değdim | değdin | değdi | değdik | değdiniz | değdiler |
| Öğrenilen geçmiş zaman | değmişim | değmişsin | değmiş | değmişiz | değmişsiniz | değmişler |
| Gelecek zaman | değeceğim | değeceksin | değecek | değeceğiz | değeceksiniz | değecekler |
| Geniş zaman | değerim | değersin | değer | değeriz | değersiniz | değerler |
| İstek kipi | değeyim | değesin | değe | değelim | değesiniz | değeler |
| Şart kipi | değsem | değsen | değse | değsek | değseniz | değseler |
| Gereklilik kipi | değmeliyim | değmelisin | değmeli | değmeliyiz | değmelisiniz | değmeliler |
| Emir kipi | – | değ | değsin | – | değin | değsinler |
| Olumsuz görülen geçmiş | değmedim | değmedin | değmedi | değmedik | değmediniz | değmediler |
Deyimler (1)
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…