diş
isim/ˈdiʃ/
Kelimeyi anlamak için
Diş, ağızda çene kemiklerine dizili, yiyecekleri ısırıp çiğnemeye yarayan sert organdır: "diş fırçalamak". Bu biçim benzerliğinden çark, testere ve tarak gibi araçlardaki sivri çıkıntılara da diş denir. Sarımsağın tek tanesi de "diş" olarak anılır: "bir diş sarımsak". "Dişini sıkmak" sabretmek, "dişe dokunur" ise işe yarar anlamına gelen deyimlerdir.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
anatomi
çene kemiklerinin üstüne dizili, ısırıp koparmaya ve çiğnemeye yarayan sert, beyaz organlardan her biri.
- Emma'nın dişleri Fahir'i İstanbul dönüşünden beri korkutmuştu. Lekesiz, bembeyaz, bir çehre için oldukça mübalâğalı karoserisi içinde hiç şaşmadan işleyen bir cihaza benzeyen bu dişler, onun üzerinde her rastgeldiğini öğütbilecek bir değirmen hissini bırakmıştı.— Ahmet Hamdi TANPINAR, Huzur, 2022, 105, Dergâh Yayınları
- 2.
çark, testere, tarak gibi çentikli şeylerdeki çıkıntıların her biri
- bir bıçak ısırmasın Ömer haybo/dişleri çıtır çıtır çelik— Attilâ İlhan, Ben Sana Mecburum, 1960, 19, Ataç Kitabevi
- 3.
sarımsak dilimi, karanfil v.s.'de dişe benzetilen tane
- 4.
omurgalı hayvanların çenelerinde veya ilkel yapılı omurgalıların gırtlak ve ağızlarında bulunan kemiksi sert parçalar
- 5.
bazı dantel ve işlemelerin kenarlarındaki yuvarlak sivri bölüm
Dil bilgisi notu
- diş, tek heceli bir isimdir.
- Son hecesindeki ünlü ince olduğu için ince ünlülü ekler alır: dişler.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 5 anlam, 20 deyim, 4 atasözü ve 57 birleşik ya da türemiş sözcük bulunur.
Köken
Osmanlı Türkçesi دیش, Eski Türkçe tiş (tiş).
Hâl ve iyelik çekimi
Göster
| Hâl | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| Yalın | diş | dişler |
| Belirtme | dişi | dişleri |
| Yönelme | dişe | dişlere |
| Bulunma | dişte | dişlerde |
| Ayrılma | dişten | dişlerden |
| İlgi | dişin | dişlerin |
| Kişi | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| benim | dişim | dişlerim |
| senin | dişin | dişlerin |
| onun | dişi | dişleri |
| bizim | dişimiz | dişlerimiz |
| sizin | dişiniz | dişleriniz |
| onların | dişi | dişleri |
Deyimler (20)
- diş açmak
- diş bilemek
- diş çıkarmak
- dişe dokunmak
- dişe dokunur olmak
- dişe dokunur
- diş geçirememek
- diş geçirmek
- diş gıcırdatmak
- diş göstermek
- dişinden tırnağından artırmak
- dişine göre
- dişine kestirmek
- dişine vurmak
- dişinin kovuğuna bile gitmemek
- dişini sıkmak
Tümünü göster (20)Daha az göster
- dişini sökmek
- dişini tırnağına takmak
- dişleri dökülmek
- dişten tırnaktan artırmak
Atasözleri (4)
- Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır
- Dede koruk yer, torununun dişi kamaşır
- İşten artmaz, dişten artar
- Neler yedi bu diş ne altın oldu nede gümüş
Birleşik ve türemiş sözcükler (57)
diş ağrısı, diş aynası, diş bademi, dişbudak, diş buğdayı, diş-damak ünsüzü, diş diş, diş doktoru, diş-dudak ünsüzü, diş eti, diş eti-damak ünsüzü, diş eti-dudak ünsüzü, diş fırçası, diş hekimi, diş ipi, diş kirası, diş macunu, diş odacığı, diş otu, diş özü, diş plağı, diş tababeti, diş tabibi, diş tacı, diş taşı, diş ünsüzü, dişe diş, dişiyle tırnağıyla, alt diş, damaklı diş, kazma diş, kesici diş, öğütücü diş, takma diş, tavşan diş, uzun diş, üst diş, yirmilik diş, akıl dişi, anahtar dişi, azı dişi, deve dişi, duvar dişi, düven dişi, ekleme dişi, faredişi, fildişi, fil dişi, göz dişi, köpek dişi, kuzu dişi, mazgal dişi, peynir dişi, sıçandişi, süt dişi, yıldızı dişi, yirmi yaş dişi
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…