dönmek
fiildön·mek/dønˈmec/
Kelimeyi anlamak için
Temel fikir, kendi ekseni ya da bir şeyin çevresinde dairesel hareket etmektir: "tekerlek dönüyor". Bu hareket, geri gelmeyi ("eve dönmek"), bir yöne yönelmeyi ya da yoldan sapmayı ("sağa dönmek") anlatır. Bir şeye benzemek, dönüşmek de "dönmek"tir: "buz gibi döndü". Okulda sınıfta kalmak da halk ağzında bu fiille söylenir.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
kendi çevresinde ya da başka bir şeyin etrafında hareket etmek
- İçeride anahtarın acı bir gıcırtıyla döndüğünü duydum.— Yusuf Ziya Ortaç
- 2.
geri gelmek, geri gitmek
- Bu düşünceden kurtulmak için tekrar hastabakıcı meselesine döndü.— Ahmet Hamdi TANPINAR, Huzur, 2022, 12, Dergâh Yayınları
- 3.
yönelmek
- Babam birdenbire bana döndü.— Sait Faik Abasıyanık
- 4.
sapmak
- Gülümseyerek bir köşeyi döndü.— Peyami Safa
- 5.
bir şeyi andıracak duruma girmek, benzemek
- Biz kahveden çıkarken kar tipiye dönüyordu.— Semih ÖZTÜRK, Önce Dağlar Kar Tutacak, 2018, 29, Varlık Yayınları
- 6.
sınıfta kalmak
- Çocuk çalışmazsa bu yıl döner.
- 7.
durumdan duruma geçmek, değişmek, olduğundan daha değişik bir durum almak, benzemek
- Erkekler tekaüt olunca çocuğa dönüyorlar.— Reşat Nuri Güntekin
- 8.
belirli bir yerde dolaşmak
- 9.
kendini bir yandan bir yana çevirmek
- Yatağında sabaha kadar dönüp durdu.
- 10.
yöneltilmek, düzene koyulmak, çekip çevrilmek
- "Her kadehin vergisini verirsem burası döner mi sanıyorsun?" dedi, üstünden zamanın rüzgârı geçmiş bomboş restoranı işaret ederek.— Ayfer Tunç, Âşıklar Delidir ya da Yazı Tura, 2018, 231, Can Sanat Yayınları
- 11.
söz konusu etmek, hatırlamak
- Biz yine onun gençliğine, lise öğretmeni olduğu zamana dönelim.— Haldun Taner
- 12.
bırakılan bir konu veya işe başlamak
- 13.
(mecaz) hileyle, gizlice yapılmak
- Burada bir şeyler oluyor, bir şeyler dönüyor ama anlayamıyorum.— Refik Halit Karay
- 14.
din
inanç, din veya düşüncesini değiştirmek
- Annesinin İtalyan Yahudisiyken döndüğünü söylemişti.— Ömer Seyfettin
Dil bilgisi notu
- dönmek, iki heceli (dön·mek) bir fiildir.
- Fiil kökü “dön-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: dönüyor, döndü, dönecek, döner.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 14 anlam, 7 deyim ve 4 atasözü bulunur.
Fiil çekimi
Göster
| Kip / zaman | ben | sen | o | biz | siz | onlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Şimdiki zaman | dönüyorum | dönüyorsun | dönüyor | dönüyoruz | dönüyorsunuz | dönüyorlar |
| Görülen geçmiş zaman | döndüm | döndün | döndü | döndük | döndünüz | döndüler |
| Öğrenilen geçmiş zaman | dönmüşüm | dönmüşsün | dönmüş | dönmüşüz | dönmüşsünüz | dönmüşler |
| Gelecek zaman | döneceğim | döneceksin | dönecek | döneceğiz | döneceksiniz | dönecekler |
| Geniş zaman | dönerim | dönersin | döner | döneriz | dönersiniz | dönerler |
| İstek kipi | döneyim | dönesin | döne | dönelim | dönesiniz | döneler |
| Şart kipi | dönsem | dönsen | dönse | dönsek | dönseniz | dönseler |
| Gereklilik kipi | dönmeliyim | dönmelisin | dönmeli | dönmeliyiz | dönmelisiniz | dönmeliler |
| Emir kipi | – | dön | dönsün | – | dönün | dönsünler |
| Olumsuz görülen geçmiş | dönmedim | dönmedin | dönmedi | dönmedik | dönmediniz | dönmediler |
Deyimler (7)
- ağlama duvarına dönmek
- başı dönmek
- deliye dönmek
- divaneye dönmek
- dut yemiş bülbüle dönmek
- dönüp dolaşmak
- dönüp geriye bakmak
Atasözleri (4)
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…