ekmek
isimek·mek/e̞c.ˈme̞c/
Kelimeyi anlamak için
ekmek, Türkçede bir isimdir. Temel anlamı: “Tahıl unundan yapılmış hamurun fırında, sacda veya tandırda pişirilmesiyle yapılan yiyecek; nan, nanıaziz”. Bunun dışında 11 anlamı daha vardır; mutfak, tarım ve spor alanlarında da kullanılır. Argoda, gündelik konuşmada ve bazı yörelerde da kullanılır. 25 deyim ya da atasözünde geçer.
Bu özet, maddedeki tanımlardan otomatik derlenmiştir.
Anlamları
- 1.
mutfak
Tahıl unundan yapılmış hamurun fırında, sacda veya tandırda pişirilmesiyle yapılan yiyecek; nan, nanıaziz.
- Odayı, tatlı, sıcak bir kızarmış ekmek kokusu bürümüş.— Y. Z. Ortaç
- 2.
(mecaz) İnsanı geçindirecek iş; kazanç.
- Biz iyi kötü tiyatroya bağlamışız ekmeğimizi.— N. Cumalı
- 3.
yöreselmutfak
yemek
- Ekmeği bizde yiyelim mi? Allah ne verdiyse.— T. Buğra
- 4.
fiiltarım
Bir bitkiyi üretmek için toprağa tohum atmak veya gömmek.
- Kırmızıbiber ekeyim mi? İkisi aynı anda ek,dediler.— Ayfer Tunç, Dünya Ağrısı, 2014, 206, Can Sanat Yayınları
- 5.
fiil
Toprağı ekip biçmek için kullanmak.
- Ancak senede otuz dönüm ekebiliyor.— M. Ş. Esendal
- 6.
fiil
serpmek.
- 7.
fiil
Bir şeyin başlamasına yol açacak sebepleri hazırlamak.
- 8.
fiilargo
Birini uydurma bir sebeple bırakıp gitmek; savuşmak, atlatmak.
- 9.
fiilargo
Parayı boşuna harcamak.
- 10.
fiilargospor
Yarışta geçmek.
- 11.
fiilgündelikgündelik
Birini atlatmak, sözleştiği hâlde gelmeyip ortada bırakmak.
Gündelik konuşmada birini sözleştiği hâlde bekletip gelmemek ya da atlatmak anlamında çok yaygındır. Yarışta rakibi geride bırakmak için de kullanılır.
- Akşam buluşacaktık, beni ekti.
- 12.
fiilgündelikgündelik
Yarışta veya trafikte geçip geride bırakmak.
- Virajda hepsini ekti.
Dil bilgisi notu
- ekmek, iki heceli (ek·mek) bir isimdir.
- Ünlüyle başlayan bir ek aldığında sondaki “k” ünsüzü “ğ” olur: ekmeği, ekmeğe.
- Son hecesindeki ünlü ince olduğu için ince ünlülü ekler alır: ekmekler.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 12 anlam, 15 deyim ve 10 atasözü bulunur.
Köken
Osmanlı Türkçesi اكمك, o da Eski Türkçe epmek (epmek), ötmek (ötmek) kelimelerinden gelmektedir.
Hâl ve iyelik çekimi
Göster
| Hâl | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| Yalın | ekmek | ekmekler |
| Belirtme | ekmeği | ekmekleri |
| Yönelme | ekmeğe | ekmeklere |
| Bulunma | ekmekte | ekmeklerde |
| Ayrılma | ekmekten | ekmeklerden |
| İlgi | ekmeğin | ekmeklerin |
| Kişi | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| benim | ekmeğim | ekmeklerim |
| senin | ekmeğin | ekmeklerin |
| onun | ekmeği | ekmekleri |
| bizim | ekmeğimiz | ekmeklerimiz |
| sizin | ekmeğiniz | ekmekleriniz |
| onların | ekmeği | ekmekleri |
Deyimler (15)
- ekmeğinden etmek
- ekmeğinden olmak
- ekmeğine göz koymak
- ekmeğine göz dikmek
- ekmeğine yağ sürmek
- ekmeğini çıkarmak
- ekmeğini eline almak
- ekmeğini kana doğramak
- ekmeğini kazanmak
- ekmeğini taştan çıkarmak
- ekmeğini yemek
- ekmeğiyle oynamak
- ekmek çarpsın!
- ekmek elden su gölden
- ekmek öpmek
Atasözleri (10)
- açın gözü ekmek teknesinde olur
- açın koynunda ekmek durmaz
- adam oluncaya kadar kırk fırın ekmek ister
- ekmeği ekmekçiye ver, bir ekmek de üste ver
- ekmeğin büyüğü, hamurun çoğundan olur
- ekmekten kaşık olur ama her yoğurdun hakkına değil
- ekmekle oynayanın ekmeğiyle oynanır
- et ne kadar arık olsa ekmek üstünde yaraşır
- köpek ekmek veren kapıyı tanır
- oğlan olsun deli olsun, ekmek olsun kuru olsun
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…