göbek
isim
Kelimeyi anlamak için
Temel anlamı, göbek bağının düşmesinden sonra karnın ortasında kalan çukurdur. Buradan yağlanmış şişman karın anlamı gelir: "göbek bağlamak". Ortada bulunma fikriyle şehrin merkezi, sebzenin, meyvenin iç kısmı, halı ya da tavanın ortasındaki süs anlamlarını kazanır: "marul göbeği", "şehrin göbeği". Trafikte kavşağın ortasındaki ada da "göbek" diye anılır.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
anatomi
İnsan ve memeli hayvanlarda göbek bağının düşmesinden sonra karnın ortasında bulunan çukurluk.
- Düğmeleri birer birer açtı göbeğine dek.— Z. Selimoğlu
- 2.
Yağ bağlamış şişman karın.
- Halis ağabeyimizin göbek, gerdan yerindeydi; oturduğu koltuğu dolduran bir güzel insandı.— Mustafa Çiftci, Sarı Leblebi Yiyerek Zayıflamak Olur mu?, Türk Dili, 890, 2026, 16
- 3.
Şehir, ülke vb.nin orta kısmı
- Bir an durdum, etrafıma baktım. İstiklal Caddesi'nin göbeğindeydim.— Oktay GÜZELOĞLU, Beyoğlu'nda Garibanın Otopsisi Yapılmaz, 1997, 108, Hiç Yayınları
- 4.
Bazı sebze ve meyvelerin orta kısmı.
- Salih, geceden kestiği karpuzların göbeklerini ayırıyor, çekirdeklerini çıkartıyor bir tepsiye diziyor dolma dizer gibi...— Halit ÇAPIN, Meyhane Vaziyetleri, Öküz, 16, 1996, 4
- 5.
Bahçe, halı, tavan, tepsi vb. süslü şeylerin ortalarındaki biçim.
- Oymalı tavanın toparlak göbeği, buğday değirmeni gibi dönüp duruyordu başının üstünde.— Meliha YILDIRIM, Remil, 2024, 37, Alakarga Sanat Yayınları
- 6.
Hızı azaltarak trafiği yönetmek amacıyla bir kavşağın girişine yerleştirilen çember veya üçgen biçimindeki ada.
- 7.
poyra.
- 8.
değirmen taşının ortası
- 9.
Kilitleme sistemlerinde, anahtar dişlerinin tam olarak birbirine oturduğu pirinç yuva.
- 10.
anatomi
Dölütte, yumurtanın dölüt dışında kalan bölümlerle ilişkisini sağlayan organların çıktığı yer
- 11.
kuşak, nesil, batın
- Bu geniş ailenin her göbeğinde ayrı ayrı kurbanlar vardı. Behçet Bey, Atiye Hanım, Doktor Refik, Medine'de ölen Salâhaddin Reşit Bey...— Ahmet Hamdi TANPINAR, Huzur, 2022, 149, Dergâh Yayınları
- 12.
mühendislik
Ön ve arka tekerlerin ortasına oturtulmuş mil üzerinde dönen ve teker tellerinin takılmasına yarayan parça.
Dil bilgisi notu
- Ünlüyle başlayan bir ek aldığında sondaki “k” ünsüzü “ğ” olur: göbeği, göbeğe.
- Son hecesindeki ünlü ince olduğu için ince ünlülü ekler alır: göbekler.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 12 anlam, 4 deyim ve 18 birleşik ya da türemiş sözcük bulunur.
Köken
Eski Türkçe. Diğer lehçelerde aynı organ için daha çok kindik tercih edilmiştir. Kelimenin kökü tam olarak anlaşılamamakla birlikte söz konusu organın şişme, kabarma niteliğine bakılarak, DLT. köpçük (eyerin ön ve arka yastıkları) ve köpük kelimeleriyle, ortak köp kökünden köp-ek > göbek biçiminde türetildiği ihtiyatla söylenebilir. Ancak bu kökün tarihi metinlerde çok anlamıyla kullanılan köp ile aynı olup olmadığı anlaşılamamaktadır.
Hâl ve iyelik çekimi
Göster
| Hâl | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| Yalın | göbek | göbekler |
| Belirtme | göbeği | göbekleri |
| Yönelme | göbeğe | göbeklere |
| Bulunma | göbekte | göbeklerde |
| Ayrılma | göbekten | göbeklerden |
| İlgi | göbeğin | göbeklerin |
| Kişi | Tekil | Çoğul |
|---|---|---|
| benim | göbeğim | göbeklerim |
| senin | göbeğin | göbeklerin |
| onun | göbeği | göbekleri |
| bizim | göbeğimiz | göbeklerimiz |
| sizin | göbeğiniz | göbekleriniz |
| onların | göbeği | göbekleri |
Deyimler (4)
Birleşik ve türemiş sözcükler (18)
akciğer göbeği, ayva göbek, ayva göbekli, göbek adı, göbek bağı, göbek dansı, göbek havası, göbek kordonu, göbek odunu, göbek otu, göbek taşı, camgöbeği, hanımgöbeği, iç göbek, kadıngöbeği, koyungöbeği, kuzugöbeği, yedi göbek
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…