işlemek
fiiliş·le·mek/ɪʃlɛmɛk/
Kelimeyi anlamak için
Temel fikir, bir şeye emek verip onu daha işe yarar ya da güzel hâle getirmektir: "toprağı işlemek", "deri işlemek". İnce süslemeler, nakış yapmak da "işlemek"tir. Bir şeyin içine sızıp etkilemesini anlatır: "soğuk iliklerime işledi". Bir makinenin çalışması ya da bir işin iyi gitmesi de bu fiille söylenir; ayrıca "suç işlemek" kalıbı yaygındır.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
Bir şeye emek vererek onu daha elverişli bir duruma getirmek.
- 2.
İnce ve süslü şeyler yapmak; nakışlamak
- Sevip okşadığı kıyafetlerin bir birini bir ötekini giydirdi bana. Aşınmış rujlarla kalemler dizdi önüne, yüzümü ince ince işledi.— Elif Nur AYBAŞ, Çocukluk Ormanına Altı Olta, 2021, 27, Varlık Yayınları
- 3.
İçine girmek, etkilemek; nüfuz etmek
- İs duvarların içine nasıl işlemişse, ne kadar badanalansa da kusuyor, büyük koyu renkli dalgalar var duvarlarda, insana hasta ciğerleri hatırlatıyor.— Ayfer Tunç, Dünya Ağrısı, 2014, 113, Can Sanat Yayınları
- 4.
nakşetmek
- Al bayrağa narin eller işliyor zafer. Uzaklarda yaralanır kahraman nefer.— E. B. Koryürek
- 5.
ticaret
İyi çalışmak, müşterisi bol olmak.
- Rabia Hanım para sıkıntısı çekecek mi? -Dükkân işliyor. Belki çekmez.— Halide Edip Adıvar
- 6.
Durağan durumdan hareketli duruma geçmek; çalışmak
- 7.
Herhangi bir konuyu ele alarak incelemek, öğretmek.
- 8.
Düşüncelerini herhangi birine etki yaparak benimsetmek.
- Ali Rıza Bey bu ilk çocuğu ile, bir çiçek meraklısı, bahçesiyle oynar gibi oynamış, onu ancak kendi hayalinde yaşayan mükemmel insan maddelerine göre işlemişti.— R. N. Güntekin
- 9.
Bir yerden girip çıkmak.
- Lütfügiller büyücek bahçelerinin ana yola açılan kapısından işlerlerdi.— Sait Faik Abasıyanık
- 10.
tıp
Çıbanın olgunlaşma yolunda olması.
- 11.
tıp
Yaranın kapanması.
- 12.
Gidip gelmek.
- Şimdi otomobillerin, otobüslerin işledikleri asfalt caddeden bir zamanlar ne kervan ne insan geçerdi.— Sermet Muhtar Alus
- 13.
Hesapları, kayıtları düzenli olarak tutmak veya gereken yere aktarmak.
- Tayın çizelgelerini düzenliyorum, ambar defterini işliyorum.— Erhan Bener
- 14.
Herhangi bir ürünü satışa sunulmadan önce birtakım işlemlerden geçirmek.
Dil bilgisi notu
- işlemek, üç heceli (iş·le·mek) bir fiildir.
- Fiil kökü “işle-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: işliyor, işledi, işleyecek, işler.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 14 anlam, 32 deyim ve 1 atasözü bulunur.
Köken
Eski Türkçe iş kökünden türemiştir
Fiil çekimi
Göster
| Kip / zaman | ben | sen | o | biz | siz | onlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Şimdiki zaman | işliyorum | işliyorsun | işliyor | işliyoruz | işliyorsunuz | işliyorlar |
| Görülen geçmiş zaman | işledim | işledin | işledi | işledik | işlediniz | işlediler |
| Öğrenilen geçmiş zaman | işlemişim | işlemişsin | işlemiş | işlemişiz | işlemişsiniz | işlemişler |
| Gelecek zaman | işleyeceğim | işleyeceksin | işleyecek | işleyeceğiz | işleyeceksiniz | işleyecekler |
| Geniş zaman | işlerim | işlersin | işler | işleriz | işlersiniz | işlerler |
| İstek kipi | işleyeyim | işleyesin | işleye | işleyelim | işleyesiniz | işleyeler |
| Şart kipi | işlesem | işlesen | işlese | işlesek | işleseniz | işleseler |
| Gereklilik kipi | işlemeliyim | işlemelisin | işlemeli | işlemeliyiz | işlemelisiniz | işlemeliler |
| Emir kipi | – | işle | işlesin | – | işleyin | işlesinler |
| Olumsuz görülen geçmiş | işlemedim | işlemedin | işlemedi | işlemedik | işlemediniz | işlemediler |
Deyimler (32)
- ara yoldan işlemek
- arı kovanı gibi işlemek
- bahçeden işlemek
- caddeden işlemek
- cana işlemek
- cinayet işlemek
- cürüm işlemek
- çıban gibi işlemek
- deftere işlemek
- demiri işlemek
- deriyi işlemek
- günah işlemek
- hammaddeyi işlemek
- haram işlemek
- haritaya işlemek
- hesaba işlemek
Tümünü göster (32)Daha az göster
- içine işlemek
- kanunun suç saydığı fiilleri işlemek
- kapıdan işlemek
- konuyu işlemek
- listeye işlemek
- mekanizma işliyor
- metni işlemek
- nakış gibi işlemek
- nakış işlemek
- oya işlemek
- sevap işlemek
- sim işlemek
- sistem işliyor
- suç işlemek
- süreç işliyor
- toprağı işlemek
Atasözleri (1)
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…