İçeriğe geç
2Wsözlük

kalkmak

fiilkalk·mak

+ Anlam öner

Kelimeyi anlamak için

Temel fikir, yatar ya da oturur durumdan yukarı doğru doğrulmaktır: "sandalyeden kalkmak", "sabah erken kalkmak". Bu yükselme fikri bir aracın yola çıkmasına ya da uçağın havalanmasına genişler: "tren saat beşte kalkıyor". Bir kuralın, uygulamanın ortadan kaldırılması da "yasak kalktı" biçiminde anlatılır. Kalkılan yer "-den" ile belirtilir.

Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.

Anlamları

  1. 1.

    oturma durumundan dik duruma gelmek, doğrulmak

    • Annem yerinden kalktı, yanıma geldi, bir kolunu uzatarak omzuna doladı.— Halit Ziya Uşaklıgil
  2. 2.

    gitmek üzere yerinden ayrılmak

    • Niye kalktınız, biraz daha otursaydınız.
  3. 3.

    uyanarak yataktan ayrılmak

    • İstemeye istemeye, altüst olmuş yataktan kalktım.— Ömer Seyfettin
  4. 4.

    yukarı doğru yükselmek

    • Terazinin bir gözü inince öbürü kalkar.
  5. 5.

    yola çıkmak

    • Mürşit gitmedi, otobüs kalkana kadar beklemeye niyetliydi.— Ayfer TUNÇ, Dünya Ağrısı, 2014, Can Sanat Yayınları
  6. 6.

    uçmak, havalanmak

    • Uçak pistten kalktı.
  7. 7.

    yerinden ayrılıp yol almaya başlamak

    • gemisi on bir yirmi beşte kalktı.— Attilâ İlhan, Ben Sana Mecburum, 1960, 28, Ataç Kitabevi
  8. 8.

    hayvanın iki arka ayağı üzerinde dik durum almak

    • At, art ayakları üzerine kalktı.
  9. 9.

    kabarmak, ayrılmak

    • Masanın kaplaması kalktı.
  10. 10.

    derlenip götürülmek

    • Ne zaman kalkacağını, nereye gömüleceğini bilmek, bildirmek mümkün değil.— Memduh Şevket Esendal
  11. 11.

    hastanın iyileşerek gezecek duruma gelmesi

    • Hasta bir haftaya kadar kalkar.
  12. 12.

    varlığı, hayatı son bulmak

    • Halifelik kalktı.
  13. 13.

    yok olmak, artık bulunmamak

    • Ortalıktan kar kalkınca gelebilirim.
  14. 14.

    girişmek, başlamak, davranmak, yeltenmek

    • Gözlüklerini takmadan okumaya kalktı.— Necati Cumalı
  15. 15.

    geçerli olmamak, geçerliğini yitirmek, geçmez olmak

    • Yasanın bu maddesi kalktı.
  16. 16.

    uygulanmaz olmak

    • Sıkıyönetim kalktı.
  17. 17.

    güncelliğini yitirmek

    • Bu âdet çoktan kalktı.
  18. 18.

    bir durumdan başka bir duruma geçmek

    • Dörtnala kalkmak.
    • Tırısa kalkmak.
  19. 19.

    başka yere gitmek, taşınmak

    • O yıl çok geçmeden piyade taburu bizim ilçeden başka ilçeye kalktı.— Necati Cumalı
  20. 20.

    ayakta beklemek

    • Mektepte cezaya kalkmış gibi duruyorsun.— Falih Rıfkı Atay
  21. 21.

    kabakabaargo

    Erkeklik organı için sertleşmek anlamında kaba olarak kullanılır.

    Kaba dilde erkeklik organının sertleşmesini anlatır. Müstehcen bir kullanımdır.

    • Erkekler arasında kaba bir şaka olarak "kalkmadı mı" diye takılıyorlardı.

Dil bilgisi notu

  • kalkmak, iki heceli (kalk·mak) bir fiildir.
  • Fiil kökü “kalk-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: kalkıyor, kalktı, kalkacak, kalkar.
  • Sözlükte bu maddeye bağlı 21 anlam, 6 deyim ve 1 atasözü bulunur.

Köken

Osmanlı Türkçesi قالقمق (kalkmak) sözcüğünden devralındı, Ana Türkçe *Kal(ï)- sözcüğünden.

Fiil çekimi

Göster
Fiil çekimi
Kip / zamanbensenobizsizonlar
Şimdiki zamankalkıyorumkalkıyorsunkalkıyorkalkıyoruzkalkıyorsunuzkalkıyorlar
Görülen geçmiş zamankalktımkalktınkalktıkalktıkkalktınızkalktılar
Öğrenilen geçmiş zamankalkmışımkalkmışsınkalkmışkalkmışızkalkmışsınızkalkmışlar
Gelecek zamankalkacağımkalkacaksınkalkacakkalkacağızkalkacaksınızkalkacaklar
Geniş zamankalkarımkalkarsınkalkarkalkarızkalkarsınızkalkarlar
İstek kipikalkayımkalkasınkalkakalkalımkalkasınızkalkalar
Şart kipikalksamkalksankalksakalksakkalksanızkalksalar
Gereklilik kipikalkmalıyımkalkmalısınkalkmalıkalkmalıyızkalkmalısınızkalkmalılar
Emir kipi–kalkkalksın–kalkınkalksınlar
Olumsuz görülen geçmişkalkmadımkalkmadınkalkmadıkalkmadıkkalkmadınızkalkmadılar

Deyimler (6)

Atasözleri (1)

Topluluk yorumları

Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.

Yorumlar yükleniyor…