kalkmak
fiilkalk·mak
Kelimeyi anlamak için
Temel fikir, yatar ya da oturur durumdan yukarı doğru doğrulmaktır: "sandalyeden kalkmak", "sabah erken kalkmak". Bu yükselme fikri bir aracın yola çıkmasına ya da uçağın havalanmasına genişler: "tren saat beşte kalkıyor". Bir kuralın, uygulamanın ortadan kaldırılması da "yasak kalktı" biçiminde anlatılır. Kalkılan yer "-den" ile belirtilir.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
oturma durumundan dik duruma gelmek, doğrulmak
- Annem yerinden kalktı, yanıma geldi, bir kolunu uzatarak omzuna doladı.— Halit Ziya Uşaklıgil
- 2.
gitmek üzere yerinden ayrılmak
- Niye kalktınız, biraz daha otursaydınız.
- 3.
uyanarak yataktan ayrılmak
- İstemeye istemeye, altüst olmuş yataktan kalktım.— Ömer Seyfettin
- 4.
yukarı doğru yükselmek
- Terazinin bir gözü inince öbürü kalkar.
- 5.
yola çıkmak
- Mürşit gitmedi, otobüs kalkana kadar beklemeye niyetliydi.— Ayfer TUNÇ, Dünya Ağrısı, 2014, Can Sanat Yayınları
- 6.
uçmak, havalanmak
- Uçak pistten kalktı.
- 7.
yerinden ayrılıp yol almaya başlamak
- gemisi on bir yirmi beşte kalktı.— Attilâ İlhan, Ben Sana Mecburum, 1960, 28, Ataç Kitabevi
- 8.
hayvanın iki arka ayağı üzerinde dik durum almak
- At, art ayakları üzerine kalktı.
- 9.
kabarmak, ayrılmak
- Masanın kaplaması kalktı.
- 10.
derlenip götürülmek
- Ne zaman kalkacağını, nereye gömüleceğini bilmek, bildirmek mümkün değil.— Memduh Şevket Esendal
- 11.
hastanın iyileşerek gezecek duruma gelmesi
- Hasta bir haftaya kadar kalkar.
- 12.
varlığı, hayatı son bulmak
- Halifelik kalktı.
- 13.
yok olmak, artık bulunmamak
- Ortalıktan kar kalkınca gelebilirim.
- 14.
girişmek, başlamak, davranmak, yeltenmek
- Gözlüklerini takmadan okumaya kalktı.— Necati Cumalı
- 15.
geçerli olmamak, geçerliğini yitirmek, geçmez olmak
- Yasanın bu maddesi kalktı.
- 16.
uygulanmaz olmak
- Sıkıyönetim kalktı.
- 17.
güncelliğini yitirmek
- Bu âdet çoktan kalktı.
- 18.
bir durumdan başka bir duruma geçmek
- Dörtnala kalkmak.
- Tırısa kalkmak.
- 19.
başka yere gitmek, taşınmak
- O yıl çok geçmeden piyade taburu bizim ilçeden başka ilçeye kalktı.— Necati Cumalı
- 20.
ayakta beklemek
- Mektepte cezaya kalkmış gibi duruyorsun.— Falih Rıfkı Atay
- 21.
kabakabaargo
Erkeklik organı için sertleşmek anlamında kaba olarak kullanılır.
Kaba dilde erkeklik organının sertleşmesini anlatır. Müstehcen bir kullanımdır.
- Erkekler arasında kaba bir şaka olarak "kalkmadı mı" diye takılıyorlardı.
Dil bilgisi notu
- kalkmak, iki heceli (kalk·mak) bir fiildir.
- Fiil kökü “kalk-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: kalkıyor, kalktı, kalkacak, kalkar.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 21 anlam, 6 deyim ve 1 atasözü bulunur.
Köken
Osmanlı Türkçesi قالقمق (kalkmak) sözcüğünden devralındı, Ana Türkçe *Kal(ï)- sözcüğünden.
Fiil çekimi
Göster
| Kip / zaman | ben | sen | o | biz | siz | onlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Şimdiki zaman | kalkıyorum | kalkıyorsun | kalkıyor | kalkıyoruz | kalkıyorsunuz | kalkıyorlar |
| Görülen geçmiş zaman | kalktım | kalktın | kalktı | kalktık | kalktınız | kalktılar |
| Öğrenilen geçmiş zaman | kalkmışım | kalkmışsın | kalkmış | kalkmışız | kalkmışsınız | kalkmışlar |
| Gelecek zaman | kalkacağım | kalkacaksın | kalkacak | kalkacağız | kalkacaksınız | kalkacaklar |
| Geniş zaman | kalkarım | kalkarsın | kalkar | kalkarız | kalkarsınız | kalkarlar |
| İstek kipi | kalkayım | kalkasın | kalka | kalkalım | kalkasınız | kalkalar |
| Şart kipi | kalksam | kalksan | kalksa | kalksak | kalksanız | kalksalar |
| Gereklilik kipi | kalkmalıyım | kalkmalısın | kalkmalı | kalkmalıyız | kalkmalısınız | kalkmalılar |
| Emir kipi | – | kalk | kalksın | – | kalkın | kalksınlar |
| Olumsuz görülen geçmiş | kalkmadım | kalkmadın | kalkmadı | kalkmadık | kalkmadınız | kalkmadılar |
Deyimler (6)
Atasözleri (1)
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…