yanmak
fiilyan·mak/jan.ˈmak/
Kelimeyi anlamak için
Temel fikir, ateş alıp tutuşmaktır: "odun yanıyor". Isı ya da ışık verme durumuna geçmek ("lamba yanıyor"), sıcaklıktan bozulmak, derinin kızarması ya da yara olması da bu fiille anlatılır: "yemek yandı", "güneşte yanmak". Mecazda üzülmeyi ve bir fırsatı kaybetmeyi bildirir: "ona çok yandım", "bu iş yandı".
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
ateş durumuna geçmek, tutuşmak
- Kömür yandı. Ocaktaki odun yandı.
- 2.
birleşimindeki karbon nedeniyle ısı ve ışık yayarak kül olmak
- Yanan ormanların yerine yeni orman yetiştirilir.— Anayasa
- 3.
ısı, ışık veren bir konuma geçmek
- Gece oldu, ışıklar yandı, yatsı vakti geldi.— M. Ş. Esendal
- 4.
bütünü veya bir bölümü ateş veya sıcaklığın etkisi ile bozulmak, kömür durumuna geçmek
- Yemek yandı. Ekmek yandı.
- 5.
ısı etkisiyle vücudun bir yanının yara olması, kızarması veya renginin koyulaşması
- Ateşe dokundu, eli yandı. Güneşten kolları yandı.
- 6.
vücut veya nesnelerin ısısının artması
- Ateşler içinde, günlerce titreyerek yanar.— Y. Z. Ortaç
- Odamız yaz günleri çinko damın altında yanar durur.— O. V. Kanık
- 7.
parlamak, parıldamak
- Birkaç batarya top, kızgın güneş altında pırıl pırıl yanıyor.— F. R. Atay
- 8.
birtakım etmenlerin etkisiyle işe yaramaz duruma gelmek
- Kumaş boyadan yanmış. Ekinler dondan yanmış.
- 9.
yanık acısına benzer bir acı duymak
- Boğazım yanıyor. Biberden ağzım yandı.
- 10.
çok istemek, çabalamak
- Çocuklar, kendilerini beğendirmek için yanıyorlar.— R. N. Güntekin
- 11.
çok üzülmek
- Bu yaz tatil yapamayacağıma yanıyorum.
- 12.
çok sevmek, büyük bir aşk ile sevmek
- 13.
hükümsüz kalmak, değerini yitirmek
- Ben yokken, Sedef'in biriktirdiği miller yanmasın diye Kıbrıs'a gitmişler.— Ayfer Tunç, Âşıklar Delidir ya da Yazı Tura, 2018, 67, Can Sanat Yayınları
- 14.
zarara, kötülüğe uğramak
- Maazallah! Birimize kitaptan rastgele bir şey soracak olsa yandığımız gündü.— H. Taner
- 15.
çocuk oyunlarında oyun dışı kalmak
- 16.
bir bir sıralamak, dile getirmek, dert dökmek, anlatmak
- Yazı yazmak, hayatımı anlatmak, kalbimi dökmek ihtiyacıyla yanıyorum.— S. M. Alus
Dil bilgisi notu
- yanmak, iki heceli (yan·mak) bir fiildir.
- Fiil kökü “yan-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: yanıyor, yandı, yanacak, yanar.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 16 anlam ve 4 deyim bulunur.
Fiil çekimi
Göster
| Kip / zaman | ben | sen | o | biz | siz | onlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Şimdiki zaman | yanıyorum | yanıyorsun | yanıyor | yanıyoruz | yanıyorsunuz | yanıyorlar |
| Görülen geçmiş zaman | yandım | yandın | yandı | yandık | yandınız | yandılar |
| Öğrenilen geçmiş zaman | yanmışım | yanmışsın | yanmış | yanmışız | yanmışsınız | yanmışlar |
| Gelecek zaman | yanacağım | yanacaksın | yanacak | yanacağız | yanacaksınız | yanacaklar |
| Geniş zaman | yanarım | yanarsın | yanar | yanarız | yanarsınız | yanarlar |
| İstek kipi | yanayım | yanasın | yana | yanalım | yanasınız | yanalar |
| Şart kipi | yansam | yansan | yansa | yansak | yansanız | yansalar |
| Gereklilik kipi | yanmalıyım | yanmalısın | yanmalı | yanmalıyız | yanmalısınız | yanmalılar |
| Emir kipi | – | yan | yansın | – | yanın | yansınlar |
| Olumsuz görülen geçmiş | yanmadım | yanmadın | yanmadı | yanmadık | yanmadınız | yanmadılar |
Deyimler (4)
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…