yatmak
fiilyat·mak
Kelimeyi anlamak için
Temel fikir, bedeni boylu boyunca yere ya da bir şeyin üstüne uzatmaktır: "çimenlere yatmak". Uyumak için yatağa girmek, bir yerde geceyi geçirmek de buradan gelir. Eşyalar için yatay ya da eğik duruma geçmeyi anlatır: "direk yana yattı". Mecazda boşuna beklemeyi ya da bir şeyin işlemeden durmasını bildirir: "para bankada yatıyor". Yer "-e" ya da "-de" ile verilir.
Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; editör incelemesi beklemektedir.
Anlamları
- 1.
bir yere veya bir şeyin üzerine boylu boyunca uzanmak
- Dörtnala giden atların köpüklü boynuna bir daha yatmayacak.— N. Hikmet
- 2.
uyumak veya dinlenmek için yatağa girmek.
- 3.
yatay veya yataya yakın bir duruma gelmek, eğilmek
- Rüzgârdan bütün ekinler yattı. Gemi sağa yattı.
- 4.
geceyi geçirmek üzere bir yerde kalmak
- Bu gece nerede yatacağız— ?
- 5.
boş yere beklemek
- Hakikaten Ürdün bandıralı bir gemi limanda yatıyordu.— Mehmet EROĞLU, Yarım Kalan Yürüyüş, 2020, 235, İletişim Yayınları
- 6.
işlemez, çalışmaz durumda kalmak
- Gemi limanda yatıyor.
- 7.
bir özellik kazanmak için bir şeyin içinde beklemek
- Turşu sirkede yatıyor.
- 8.
Belli bir süreyi cezaevinde geçirmek.
- Yahu sen ne diyorsun, burada, bu koğuşta, bu Nurilerin arasında, zorla kendi öz kızının ırzına geçmekten yatan bile var be.— Erdal Öz, Yaralısın, 1983, 183, Can Sanat Yayınları
- 9.
Belli bir süreyi hastanede geçirmek.
- Hastanenize evvelsi akşam getirilen yaralı. Bir dakika... Üç yüz altıda yatıyormuş.— Mehmet EROĞLU, Yarım Kalan Yürüyüş, 2020, 33, İletişim Yayınları
- 10.
ölünün gömülmüş olması.
- O gün, onu hısım, akraba hep birden bir eski camiin avlusundaki küçük bir mezarlığa götürmüşler, orada henüz düzeltilmemiş bir toprak yığını göstererek, annen burada yatıyor, demişlerdi.— Ahmet Hamdi TANPINAR, Huzur, 2022, 39, Dergâh Yayınları
- 11.
düz duruma gelmek, düzleşmek
- Kumaş iyice ütülenince yattı.
- 12.
cinsel ilişkide bulunmak.
- Onunla yatmayı, sevişmeyi, bu anlamda birlikte olmayı düşleyemiyordu bile.— Murathan Mungan, Beşpeşe, 2011, 29, Metis Yayınları
- 13.
bir düşünceyi veya bir öneriyi benimsemek, razı olmak
- 14.
heves etmek, eğilmek
- Çalı süpürgelerinin kırmızı çiçeklerindeki bal kokusuna yatmışlardı.— S. F. Abasıyanık
- 15.
bulunmak, var olmak
- Her ayrıcalık hevesinin kökeninde bir kompleks, bir göstermecilik duygusu yattığı görülür.— H. Taner
- 16.
olumsuz veya başarısız sonuç almak
- Takım bu sezon yattı.
- 17.
işsiz kalmak, çalışmamak
- 18.
bilerek yenilmek, şike yapmak
- 19.
argoargogündelik
(biriyle) Cinsel ilişkiye girmek.
Gündelik ve argo konuşmada "biriyle yatmak" kalıbıyla cinsel ilişkiye girmek anlamında kullanılır. Doğrudan ama müstehcen olmayan bir ifadedir.
- Onunla yattığını herkese anlatmış.
Dil bilgisi notu
- yatmak, iki heceli (yat·mak) bir fiildir.
- Fiil kökü “yat-” biçimindedir. Üçüncü tekil kişide: yatıyor, yattı, yatacak, yatar.
- Sözlükte bu maddeye bağlı 19 anlam, 4 deyim ve 1 atasözü bulunur.
Köken
Eski Türkçe [alfabe isteniyor] (yat-, “1. yaymak, sermek [geçişli f.], 2. uyumak (geçişsiz f.)”) fiilinden.
Fiil çekimi
Göster
| Kip / zaman | ben | sen | o | biz | siz | onlar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Şimdiki zaman | yatıyorum | yatıyorsun | yatıyor | yatıyoruz | yatıyorsunuz | yatıyorlar |
| Görülen geçmiş zaman | yattım | yattın | yattı | yattık | yattınız | yattılar |
| Öğrenilen geçmiş zaman | yatmışım | yatmışsın | yatmış | yatmışız | yatmışsınız | yatmışlar |
| Gelecek zaman | yatacağım | yatacaksın | yatacak | yatacağız | yatacaksınız | yatacaklar |
| Geniş zaman | yatarım | yatarsın | yatar | yatarız | yatarsınız | yatarlar |
| İstek kipi | yatayım | yatasın | yata | yatalım | yatasınız | yatalar |
| Şart kipi | yatsam | yatsan | yatsa | yatsak | yatsanız | yatsalar |
| Gereklilik kipi | yatmalıyım | yatmalısın | yatmalı | yatmalıyız | yatmalısınız | yatmalılar |
| Emir kipi | – | yat | yatsın | – | yatın | yatsınlar |
| Olumsuz görülen geçmiş | yatmadım | yatmadın | yatmadı | yatmadık | yatmadınız | yatmadılar |
Deyimler (4)
- aklı yatmak
- çamura yatmak
- sırt üstü yatmak
- yan gelip yatmak
Atasözleri (1)
- korkulu rüya görmektense uyanık yatmak hayırlıdır
Topluluk yorumları
Yorum yazmak için giriş yapın ya da kayıt olun.
Yorumlar yükleniyor…