Sözlük dizini
“A” harfi
10.849 madde
- anası ölen hanım olur, babası ölen bey oluratasözüAnnesini ya da babasını kaybeden çocuğun erken yaşta büyüyüp sorumluluk üstlenmek zorunda kaldığını anlatır.
- altın eşik, ağaç eşiğe muhtaçtıratasözüVarlıklı ya da güçlü kişiler de zaman zaman yoksul veya güçsüz kişilere ihtiyaç duyabilir.
- alma el kızının ahını, gökten indirir şahiniatasözüBaşkasının kızına, özellikle gelinine haksızlık etmemek öğütlenir; mazlumun ahının karşılıksız kalmayacağı anlatılır.
- allah yolu yolsuza düşürmesinatasözüİnsanın kötü niyetli ve güvenilmez kişilerin eline düşmemesi için edilen bir dilektir.
- ağzına bir zeytin verir, ardına tulum tutaratasözüBirine küçük bir çıkar sağlayıp ardından ondan çok daha büyük bir karşılık ya da emek beklemek anlatılır.
- asıl azmaz, bal kokmaz; kokarsa yağ kokar, aslı ayrandıratasözüİyi ve sağlam bir özün kolay kolay bozulmayacağını; kötü bir özellik ortaya çıkarsa kişinin özünün baştan beri iyi olmadığını anlatır.
- ağaca dayanma kurur, adama dayanma ölüratasözüAğaç da insan da kalıcı ve güvenilir değildir. Bu yüzden bütün dayanağını geçici varlıklara bağlamamak gerekir.
- ateş düzene girdi, hamur bitti; işler düzene girdi, ömür bittiatasözüBir iş yoluna girene kadar çok zaman geçebileceğini, işler düzeldiğinde kişinin ömrünün tükenmiş olabileceğini anlatır.
- ağaç yaprağıyla gürleratasözüAğaç yapraklarıyla gür görünür; insan da çevresindekilerle güç ve değer kazanır.
- az yiyen az uyur, çok yiyen güç uyuratasözüAşırı yemenin rahat uyumayı zorlaştırabileceğini, ölçülü yemenin daha iyi olduğunu anlatır.
- aslandan aslan doğaratasözüÇocukların çoğu kez anne babalarına benzediğini ve onların özelliklerini taşıdığını anlatır.
- aşkın gözü kördüratasözüÂşık olan kişinin sevdiğinin kusurlarını göremeyebileceğini ya da değerlendirmelerinde duygularının etkisinde kalabileceğini anlatır.
- ağaç ne kadar yüksek olsa da yaprakları yere düşeratasözüİnsan ne kadar yükselirse yükselsin, sonunda ölümden ve toprağa düşmekten kaçamaz.
- arı kahrını çekmeyen balın kadrini ne biliratasözüBir şeyin elde edilmesi için gereken zahmeti çekmeyen, onun değerini gerektiği gibi anlayamaz.
- arpa ekip buğday beklemeatasözüKişi, yaptığı işin sonucunun da ona uygun olacağını bilmeli; verdiğinden ya da harcadığından daha fazlasını beklememelidir.
- at olacak tay yürüyüşünden belli oluratasözüBir kişinin ya da şeyin ileride ne olacağı, daha ilk zamanlardaki özelliklerinden anlaşılabilir.
- arpa eken darı biçmezatasözüKişi, yaptığı işin karşılığını alır; bir şey eken başka bir şey biçmeyi beklememelidir.
- az sabırda çok keramet vardıratasözüBiraz sabretmek bile beklenmedik ölçüde iyi sonuçlar sağlayabilir.
- arayan bulur, inleyen ölüratasözüÇare aramak için uğraşan kişi çözüm bulabilir; yalnızca yakınan kişi ise derdinden kurtulamaz. Sorun karşısında çaba göstermeyi öğütler.
- aslı neyse nesli oduratasözüBir kişinin soyundan gelenlerin, atalarının özelliklerini taşıdığı anlatılır.
- armudu sapıyla, üzümü çöpüyle, pekmezi küpüyleatasözüBir şey, bazı kusurları ve ayrılmaz parçalarıyla birlikte kabul edilmelidir; her şeyi kusursuz biçimde seçip ayıklamak mümkün değildir.
- at ile avrat yiğidin ikbalindendiratasözüAtın ve eşin, erkeğin talihini ve yaşamındaki başarısını etkileyen unsurlar olduğunu anlatır.
- az veren candan, çok veren maldan veriratasözüAz veren kişi kendi imkânını zorlayarak, çok veren ise malının bolluğuyla verir.
- at ver, hasım ol; kız ver, hısım olatasözüAtını birine vermenin anlaşmazlığa, kızını evlendirmense akrabalığa yol açabileceğini anlatır.
- ayağın sığmayacağı yere baş sokulmazatasözüİnsanın gücünü ve imkânlarını aşan işe girişmemesi, altından kalkamayacağı sorumlulukları üstlenmemesi öğütlenir.
- arkalı it kurdu boğaratasözüArkasında güçlü bir destek bulunan kişi, kendisinden daha güçlü birine bile üstün gelebilir.
- arkadaşını söyle ki sana kim olduğunu söyleyeyimatasözüBir kişinin nasıl biri olduğu, arkadaşlık ettiği kimselere bakılarak anlaşılabilir. İnsanın çevresinin karakteri hakkında fikir verdiğini anlatır.
- arı bal yapacak çiçeği biliratasözüİşini bilen kişi, amacına ulaşmak için gereken kaynağı ve yolu tanır.
- az kazanan çok kazanır, çok kazanan hiç kazanıratasözüAz kazancını tutumlu kullanan, çok kazanıp çok harcayana göre daha çok birikim yapabilir.
- atasözü tutmayan, uluya uluya kalıratasözüBüyüklerin deneyiminden süzülen öğütleri dinlemeyen kişi sonunda pişman olur.