Sözlük dizini
“A” harfi
10.849 madde
- anksiyolitikisimcanlılarda strese bağlı olarak oluşan belirtileri ortadan kaldıran ilaç
- anladımsa Arap olayımifadeHiçbir şey anlamadım manasında kullanılan bir söz.
- anlakisimzekâ
- anlaklısıfatzeki
- anlamisimBir kelimeden, bir sözden, bir davranış veya olgudan anlaşılan şey, bunların hatırlattığı düşünce; mana.
- anlam aykırılığıisimkarşıt anlamlı sözcüklerin, sözlerin bir araya gelmesi
- anlam ayrımıisimilgili terim başlığı altında oluşturulabilir
- anlam bayağılaşmasıisimAnlam kötüleşmesi
- anlam bilimiisimdili anlam yönünden ele alan, göstergenin gösterilen bölümünü ya da içeriği eşsüremli ve artsüremli açılardan inceleyen bilim dalı, semantik
- anlam bilimselsıfatanlam bilimi ile ilgili, anlamsal, semantik
- anlam birimiisimbir dilin anlam taşıyan en küçük birimi
- anlam daralmasıisimgeniş kavramları olan bir sözcüğün, bu kavramlar içinden tek bir anlam bildirmesi durumu, genel anlamdan özel anlama geçiş
- anlam değişmesiisimanlamın daralması, genişlemesi, kayması ya da bayağılaşması, bir sözcüğün özel bir anlamı terk edip, genel bir anlam alması
- anlam genişlemesiisimdar bir anlamda kullanılan bazı kelimelerdeki anlamın ilgili kavramlara yayılması
- anlam iyileşmesiisimKötü ve olumsuz bir anlamı olan bir kelimenin zamanla iyi bir anlam kazanması
- anlam karşıtıisimanlamları birbirinin karşıtı olan söz, antonim
- anlam kaymasıisimyeni anlam vermek üzere sözcüklerin gerçek anlamlarından kayarak kalıplaşmaları, zaman kayması veya kip kayması, Türkçede kullanılan haber ve dilek eklerinin yanlış şekilde, yanlış anlamı veya işi anlatacak biçimde kullanılması
- anlam kötüleşmesiisimAnlamı iyi ve olumlu olan bir kelimenin zamanla kötü veya kötüye doğru giden bir anlam kazanması
- anlam kümesiisimDildeki en küçük anlambirimcik demeti sınıfını gösterir. Bu sınıf içinde anlambirimcik demetleri ve mikro düzeydeki üreysel anlambirimcikler tanımlanabilir. En küçük anlam demetiyle ilgili sınıf içinde ilgili kavramın kavrambirimi (fr. sémantème) tanımlanabilir.
- anlam çıkarmakfiilBir cümlede veya bir metinden yeni ve değişik bir anlam yakalamak veya bulup çıkarmak
- anlam öbeğiisimanlam bakımından birlik meydana getiren kelime öbeği
- anlamaisimanlamak işi, anlamaklık, kavrama, derk, fehim, intikal, tefehhüm, vukuf
- anlamakfiilbir şeyin ne demek olduğunu, neye işaret ettiğini kavramak
- anlamaklıkisimanlama, kavrama
- anlamamazlıkisimAnlamazlık
- anlamazlıkisimBir şeyi anlamamış, kavrayamamış gibi davranma.
- anlambirimisimsözcüğün anlam çözümlemesinde ortaya çıkan en küçük ayırıcı anlam öğesi
- anlambirimcikisimBir sözlüksel birime ait anlamsal içeriği oluşturan özelliklerin her biri anlambirimcik olarak adlandırılır. Anlambilim düzleminde en küçük anlamsal ayırt edici birim anlambirimciktir. Göstergenin içerik düzlemiyle ilgilidir. Anlambirimcik demetinin öğesi olan anlambirimcik, içeriğin biçiminin temel birimidir, içeriğin (ya da anlamın, gösterilen) ayırt edici bir öğesidir. Bir sözcüğü oluşturan anlambirimcikler, o sözcüğün anlamsal bileşenleridir. Bir anlam olgusunun çözümleme ile elde edilebilecek en küçük anlamlı birimi olan anlambirimcik, (biçimbirim düzeyinde) bir göstergenin gösterilenine ait tözün ayırt edici yanını belirtir. Anlambirimcik, sözlükbirimleri (fr. lexème), hatta bazı durumlarda biçimbirimleri birbirinden ayırmamızı sağlar. Anlambirimcik, anlamsal bileşen (fr. composante sémantique) ya da anlamsal ayırt ediciler (fr. trait sémantique) eşanlamlı kavramlardır.
- anlambirimcik demetiisimİçerik düzleminde bir birimi belirten ayırt edici anlamsal özelliklerin tümüne anlambirimcik demeti denir.
- anlambirimcik çözümlemesiisimAnlambirimcik çözümlemesi, sözcüğün göndergesi ile ilgili bir açıklama ve çözümleme biçimidir. Bir sözcük, anlamı temel alınarak incelenebilir. İşte bu çözümleme anlambirimcik çözümlemesi olur; yani anlambirimcik çözümlemesi, anlambirim düzeyinde gerçekleşen içeriğin tözüyle ilgili bir çözümlemedir. Anlambirimcik çözümlemesinin ayrımsal bir amacı vardır. Belli bir sözcük grubu içindeki ayırt edici yanları belirtmeye ve anlambirimcik demetini oluşturan anlambirimler arasındaki karşıtlığı ortaya koymaya yönelik bir çözümleme biçimidir. Sözlükbirim çözümlemesi içinde, anlambirimcik çözümlemesi oldukça etkili ve üretken bir durumdadır. Nasıl işittiğimiz bir sözcük (gösteren) sesbirimlerden oluşuyorsa, anlam da (gösterilen) anlambirimciklerden oluşmaktadır. Yalnızca ayırt edici özellikler, birimlerin bir anlam alanıyla ilişkili anlambirimcik çözümlemesinin konusunu oluşturur.