Sözlük dizini
“B” harfi
8.693 madde
- bin atın varsa inişte in, bir atın varsa yokuşta binatasözüÜzerinde yük bulunan at, yokuş aşağı ine İnsan ise inişi yorulmadan iner de yokuşa çıkarken yorulur.
- Bin ölçüp bir biçmeliatasözüYapılacak bir işin tüm yönleri önceden iyi düşünülmeli, sonuç iyi hesaplanmalı, daha sonra işe girişilmelidir. İyi düşünülmeden yapılan işten dolayı duyulacak pişmanlık, işi düzeltmeye yaramaz.
- bilmemek ayıp değil, sormamak ayıpatasözüİnsan her şeyi bilemez. Bu, kusur değildir. Ancak bilmediği bir işi, sorup öğrenmeden yapmaya kalkışmak kusurdur. Çünkü yanlış ve zararlı bir yola sapılmış olabilir.
- bez alırsan Musul'dan, kız alırsan asildenatasözüNe alacaksanız cinsini, aslını biliniz, güvenerek alınız: Musul bezinin sağlam, güzelolduğuna, soylu kızın terbiyesine, namusuna güvendiğiniz gibi.
- bey oğlu kulluk, kul oğlu beylikatasözüHiçbir kimse için süreli bir yaşam düzeyi yoktur. Yüksek düzey insanı düşkün durumagelebilir; düşkün durumda olan da yükselebilir; zenginleşebilir.
- bey buyurur, cellat keseratasözüEgemen kişinin haksız buyruğunu yerine getiren, buyruk kulu olduğu için, suçsuzdur. Suçuişleyen, buyruğu verendir.
- bey ardından çomak çalan çok oluratasözüGüçlü kişi ile yüz yüze bulundukları zaman ağızlarını açmayan kimseler, gittikten sonra kendisini çekiştirirler.
- bey aşı borç, düğün aşı ödünçatasözüBeyin sofrası çok zengin olur. O sofrada ağırlanan kimsenin, karşılık olarak beye yemekvermesi kolay olmadığından bu bir borç olarak kalır. Düğün aşı yiyen ise günün birindekendisinin yapacağı düğüne, birinci düğün sahibini çağırır, böylece ödüncün altından kalkmışolur.
- beylik çeşmeden su içmeatasözüResmi işlere yanaşmak tehlikelidir. Hükümet, hatıra hayale gelmeyen bir noktadan size büyük sorumluluk çıkarır.
- beyler buyruğu yoksula kan ağlatıratasözüHalkı yönetenler, uygulama olanağını düşünmeden buyruklar verirler. Halkı sıkıntıya sokar, ezerler.
- beyden gelen bey sayılıratasözüHatırı sayılan kişinin sözlerini, isteklerini başkasına ileten buyruk kuluna, hatırlı kişinin kendisi gelmiş gibi saygı gösterilmesi gerekir.
- beyazın adı tadıatasözüBeyaz tenli olanlar, güzel sayılır; ancak bu, aldatıcı bir görünüşten ileri gelir. Gerçek güzellik ve şirinlik esmerlerdedir.
- beterin beteri varatasözüÇok kötü bir duruma düşen kimse, bundan daha kötü bir durumun da bulunduğunu düşünerek avunmalıdır.
- beslemeyi eslemeden almaatasözüSürekli bir hizmet için evine kabul edeceğin kimseyi iyice sorup soruşturmadan alma.
- berk kaçan atın boku seyrek düşeratasözüOlağanüstü hızla yapılan iş -gereken özen gösterilemeyeceğinden- olumlu sonuç vermez.
- berber berbere benzer ama başın Allah'a emanetatasözüKendisini uzman gibi gösteren her kişiye güvenmemeli. Uzman diye işe başlar da malınızı,canınızı tehlikeye sokabilir.
- berberin solumazı, tellağin söylemezi, kahvecinin söylemeziatasözüYüzü yüzünüze pek yakın olarak iş gören berber soluyorsa nefesi, ağız kokusu burnunuza girer. Tellak terliyorsa sizi keselerken terleri üzerinize damlar; ayrıca ter kokusundan rahatsız olursunuz. Müşterilerinin içyüzünü bilen kahveci birinin sırını ötekine söylerse sanatını kötüye kullanmış olur.
- benzeye benzeye yaz, benzeye benzeye kış oluratasözüGünler birbirinden çok farklı olmadığı halde hava yavaş yavaş ısınarak yaz, aynı biçimde yavaş yavaş soğuyarak kış gelir. Bu durum toplumun gelişmesinde ve gerilemesinde de görünür.
- bekâr gözü, kör gözüatasözüBekâr erkek, evlenme istek ve heyecanı içinde olduğundan alacağı kızın kusurlarını göremez.
- bekârlık maskaralıkatasözüBekâr kimse bakımsızdır, kılıksızdır, derbeder bir yaşayış sürer ve herkesin eğlencesi olur.
- bekârın parasını it yer, yakasını bitatasözüBekâr kimse, parasını çarçur edebilir; dalaverecilere yedirir. Yaşayışı düzensiz, üstü başı kirli, bitlidir.
- beş tavuğa bir horoz yeteratasözüBeş kadını yönetmek ve korumak için bir erkek yeter.
- beş parmağın hangisini kessen acımaz?atasözüİnsan evlatlarını birbirinden ayırt etmez. Hangisine zarar gelse aynı üzüntüyü duyar.
- beş para giren ev yıkılmamışatasözüÇalışıp para kazanmanın yoluna bakılmalıdır. Kazanç az da olsa ailenin yaşam düzenibozulmaz.
- beş kuruşun varsa beş yere düğümleatasözüKişi savurgan değil tutumlu olmalı, parasını iyi korumalıdır.
- beş kuruşun üstünde oturmaya beş batman göt gerekatasözüKişinin kazancından, az da olsa para artırması büyük azim ve irade ister.
- beşe, bakma çiftten başka işeatasözüYediye'nin yelleri beşe'nin selleri sözünde de geçen beşe şubat sonlarıyla martı kapsayanzamandır.
- baz bazla, kaz kazla, kel tavuk topal horozlaatasözüBir kişi, kendine denk ve uygun olan kişiyle arkadaş olur.
- bayram etiyle it tavlanmazatasözüBir canlının ya da bir durumun gelişmesi sürekli bakım ve ilgi ister. Rasgele ele geçen fırsat ne denli elverişli olursa olsun, sürekli değilse yararı sınırlı kalır.
- bayramda borç ödeyene Ramazan kısa geliratasözüOruç tutan kimse için Ramazan günleri ağır ağır geçer. Süresi bayramda dolacak bir borcu ödemek zorunda olan kimseye o günler çabuk geçiyor gibi gelir. Çünkü insan, güç işlerin yapılmasını ertelemek ve uzak zamanlara atmak ister.