Sözlük dizini
“Y” harfi
6.502 madde
- yiğit ekmeğiyle yiğit besleniratasözüYiğitler, yiğit kimseleri korurlar. Yiğit kimseler de ancak yiğitlerin yanında barınırlar.
- yiğit bin yaşar, fırsat bir düşeratasözüBir yiğidin eline ömrü boyunca bir kez çok önemli bir fırsat geçer. Bunu kaçırmamalıdır.
- yiğidin yiğide ekmeği ödünç, kötüye sadakaatasözüSofrası açık olana konuk olan iyilik bilir kişi, bunun altında kalmaz. Bu anlayışta olmayan konuğa karşılıksız bir iyilik edilmiş olur.
- yiğidin sözü, demirin kertiğiatasözüMert adam sözünden dönmez. Bu söz, demirin kertiği gibi besbelli ve ortadadır; değişmez.
- yiğidin malı meydandadıratasözüCömert kimsenin malı herkesin yararlanmasına açıktır.
- yetişemediğin köyün alt tarafında yatatasözüYapmak istediğiniz şeyi eksiksiz olarak başaramıyorsanız, kendinizi boş yere zorlamayıp yapabildiğiniz kadarıyla yetinmeniz gerekir.
- yerin kulağı varatasözüBir konu, iki kişi arasında gizli olarak konuşulsa bile duyulur. Bir süre sonra hiç hatır ve hayale gelmeyen kimselerin onu işittiği ortaya çıkar. Sanki konuşma yeri, herkesin kulağıdır.
- yerini bilmeyen, yılda bir kat urba eskitiratasözüHangi alanda çalışabileceğini önceden iyi kestirememiş olan kişi, sık sık yer ve iş değiştirme yüzünden hayli zarar görür.
- yerine düşmeyen gelin yerine yerine, boyuna düşmeyen esvap sürüne sürüne eskiratasözüKendine uygun bir evlenme yapamayan kız, yerine yerine helak olur. Boya göre dikilmemiş elbise de yerde sürünerek yıpranır gider.
- yerinden oynayan yetmiş kazaya uğrar; en küçüğü ölümatasözüBir yere yerleşmiş ya da iyi bir düzen kurmuş olan kişi zorunlu bir neden yokken yerini ve işini değiştirirse ölümden beter güçlüklerle karşılaşır.
- yerdiğin oğlan yer tutaratasözüBugün beğenmediğiniz, kendisinde yetenek bulmadığınız çocuğun, zamanla bilgisi, görgüsü artar; toplumda önemli bir yeri olur.
- yerdeki yüze basılmazatasözüAlçakgönüllü olanları kimse hor görmez, tepelemez. Herkes onları korur.
- yenliceği yel atmış, götüne diken batmışatasözüAğırbaşlı olmayan kişi, her yere burnunu sokar; bundan da zarar görür.
- yenice eleğim, seni nerelere asayım?atasözüKişi, elde ettiği yeni ve güzel bir şeyi örselememek için büyük özen gösterir.
- yengece niçin yan yan gidersin? demişler; serde kabadayılık varatasözüDavranışları herkesinkinden ayrı olan kişi, bu durumunun yeteneksizliğinden değil, kendisinde daha üstün nitelikler bulunmasından kaynaklandığını ileri sürer.
- yenenle yanana ne dayanıratasözüYaşam bir tüketim sürecidir. Besin, yakıt gibi gereksemeler, ne denli bol olursa olsun,tüketilir.
- yemeyenin malını yerleratasözüPintinin yemeğe kıyamayarak biriktirdiği malı, sağlığında, gücünün yetmediği kişiler,öldükten sonra da mirasçılar bol bol yerler.
- yemeğin iyisi hazırıdıratasözüTanrı'nın verdiği kısmet, hazır olan yemektir. En iyi yemek budur.
- yel kayadan ne koparıratasözüSağlam karakterli kişiler, sağlam temele dayanan işler, önemsiz etkilerle sarsılamaz.
- yel gelen deliği kapamalıatasözüBeliren tehlikeye karşı önlem alınmalı.
- yeğniyi yel alır, ağır yerinde kalıratasözüHoppa züppe kimseler, hiçbir yerde barınamazlar; şunun bunun oyuncağı olurlar. Ağırbaşlı olanları kimse tedirgin edemez.
- ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi olatasözüDürüst kişi, kendini olduğu gibi gösterir. Kendini olduğundan üstün göstermek içtensizlik ve ikiyüzlülüktür. Kişinin görünüşü, gerçek durumunun aynası olmalıdır.
- ya işten artar ya diştenatasözüPara biriktirmek.
- ya evlat bir ya ocak köratasözüBir hayırlı çocuk, insanın ocağını söndürmemeye, adını andırmaya yeter. Çocuk çoğalırsa, üzüntü artar. Onları yetiştirmek güçleşir. Baba öldükten sonra, aralarında anlaşmazlıklar çıkar. Böyle bir durum ortaya çıkacağına, ocağın kör olması daha iyidir.
- yaz yaz gerek, kış kışatasözüHer mevsimin kendine özgü koşulları, verimleri vardır. Yaz mevsimi yazlığını, kış mevsimikışlığını yapmazsa insanların yaşayış düzenleri de bozulur.
- yaz yalan, kış gerçekatasözüYazın yaşama koşulları hafiftir: Giyim işi özen istemez; nerede olsa barınılır. Kışın durum tersinedir: Giyim, özen ister. Barınacak yer, kapalı ve sıcak olmalıdır. Bu durum, karşılaştığımız çeşitli olaylarda da görülür: Kimi olaylar, önem vermeye değmez, ama kimisi olanca dikkatimizle ve gücümüzle üzerinde durmamızı gerektirir.
- yazın yanmayan kışın ısınmazatasözüYazın çalışmayan kışın ne odun, ne kömür, ne de yiyecek bulur. Gençliğinde kazanç sağlamamış olan da ihtiyarlığında perişan olur.
- yazın harmana sıçan öküzün kışın yemlikte ağzına geliratasözüGeleceği düşünmeden kötü işler yapan kişi, ileride, yaptığı kötülüklerle karşılaşır.
- yazın gölge kovan, kışın karın ovaratasözüYazın çalışmayıp keyif ve zevk ile vakit geçiren çiftçi, nasıl kışın aç kalırsa, çalışma gücü ve ortamı bulunduğu halde zamanını değerlendirmeyen ve geleceğini düşünmeyen kişide, çalışma olanakları kalmadığı zaman, öylece perişan olur.
- yazın araması, kışın taraması olmasa herkes besler mandayıatasözüGüzel şeyin sahibi olmayı kim istemez? Ama her şeyin güzelliği bakımla, uğraşmakla sağlanır. İşte bu sıkıntıya herkes katlanamaz.