Sözlük dizini
Atasözleri
2.437 madde
- hacı Mekke'de, derviş tekkedeatasözüKişi, özel durumunun gerektirdiği yere yakışır. Bu duruma uymayan yerde bulunursa yadırganır.
- hacı hacı olmaz gitmekle Mekke'ye, dede dede olmaz gitmekle tekkeyeatasözüBir işi görünüşte ve biçimsel olarak yapmakla o iş gerçekten yapılmış ve sonuç elde edilmişolmaz.
- haberi verenden alan uz gerekatasözüBir kişi ne gibi sonuç doğuracağını bilmediği bir haberi sadece anlatır. Bundan sonuç çıkarmak, dinleyenin anlayış, uslamlama gücüne bağlıdır.
- hıyar akçesiyle alınan eşeğin ölümü sudan oluratasözüÇok ucuza alınan mal, çürük, işe yaramaz olur.
- hıyarın önü, dutun sonuatasözüHıyar, ilk çıktığında taze ve lezzetli olur; gitgide kartlaşır. Dut ise ilk çıktığında ham, songünlerinde olgun ve tatlı olur.
- hırsız evden olursa mandayı bacadan aşırıratasözüEv içindeki hırsızlığa karşı önlem almak güçtür. Evin ve evdeki yaşayışın bütün inceliklerini bildiği için akla gelmeyen yollarla, olanaksız sanılan eylemlerle hırsızlığını yapar.
- hırsızlık bir ekmekten, kahpelik bir öpmektenatasözüHırsızlığın büyüğü küçüğü olmaz; bir ekmek çalan da hırsızdır. Nitekim insanın namusunu satmış sayılması için bir öpücük vermiş olması yeter.
- hırsızlığı da öğren, başucunda dursunatasözüHırsızlığı ve benzeri kötü davranışları da öğrenin. Eylemde bulunmak için değil, bunları yapanlara karşı ne gibi önlemler alınması gerektiğini bilmeye ve kendilerini daha kolay bulmaya yarayacağı için.
- gurkun cücüğü güzün sayılıratasözüBir girişimden elde edilen verimin gerçek değeri, bu verimin karşılaşacağı tehlikeler bittikten sonra belli olur. (Gurk: Kuluçka tavuğu, cücük: Piliç) İlkbaharda çıkan piliçlerin hepsi yaşamaz. Kimisi ölür, kimisini kedi kapar. Kesin sayıları sonbaharda belli olur.
- gizlide gebe kalan aşikârede doğururatasözüToplum içinde hiçbir davranış gizli kalmaz. İlki gizlenebilmiş olan bir iş, bir süre sonra gizlenemeyecek sonucu ile açığa çıkar.
- gidip de gelmemek var, gelip de görmemek varatasözüUzak bir yere giden kimse, ayrıldığı yere bir daha dönmeyebilir; belki de orada ölür.Dönebilirse, ayrılırken bıraktığı yakınlarını bulmayabilir; onlar da ölmüş olabilirler. O hâlde vedalaşırken bunu hatırlamak ve helalleşmek gerektir.
- gidilmeyen yer senin olmazatasözüGidemediğimiz, yararlanamadığımız yer, malımız olsa bile neye yarar? Böyle bir yerin bizim olmayan yerle ne farkı vardır?
- giden gelse dedem gelirdiatasözüÖlen kimse nasıl dirilmezse, elden çıkan şey de bir daha ele geçmez.
- gideceğin Antep, yiyeceğin pekmezatasözüBöyle bir yol tutanın elde edebileceği şey peşin olarak söylenebilir.
- gezen kurt aç kalmazatasözüRızkını çıkarmak için gezip dolaşan, şuraya buraya başvuran kimse aç kalmaz.
- getir bana hıdrellezi, göstereyim sana yazıatasözüHıdrellez gelince (yani 6 Mayısta) yazın kendini göstermesi gibi ancak uygun koşullar gerçekleşirse beklenen sonuca kavuşulur.
- gem almayan atın ölümü yakındıratasözüDik kafalı, söz dinlemez, hırçın kişi, davranışının büyük zararını görür.
- gemisini kurtaran kaptanatasözüYetenekli, becerikli kimse.
- gel denilen yere gitmeye ar eyleme; gelme denilen yere gidip yerini dar eylemeatasözüGel dedikleri yere gitmekten utanma, çekinme. Gelme dedikleri yere de gitme. Gidersen yüzvermezler, yer göstermezler.
- gel demek kolay ama git demek güçtüratasözüBir kimseyi işe almak, bir konuk çağırmak kolaydır. İnsan bunları severek yapar. Ancak birkimsenin işine son vermek, konuğa git demek kolay değildir. Onun için bir kimseye gel demedenönce uzun uzun düşünmek gerektir.
- gelin olmayan kızın vebali amcası oğlunun boynunaatasözüGeleneğe göre, amca oğlu, amcası kızını bu duruma düşürmemeli, nikahlamalıdır.
- gelin girmedik ev olur, ölüm girmedik ev olmazatasözüHer eve gelin girmeyebilir. Ama her eve ölüm girer.
- gelin eşikte oğlan beşikteatasözüBir eve gelin gelir gelmez, çocuğu da beşikte saymak ve bebek hazırlıklarına başlamak gerekir.
- gelin atta buyruk Hak'taatasözüBir gelin güveyinin evine götürülmek üzere ata bindirilir. Ama bakalım oraya ulaşacak ve evlenme gerçekleşecek mi? Yoldayken ölüm gibi, gelini başkasının kaçırması gibi engellerçıkabilir. Oldu bitti sandığımız her şey bu durumdadır. Kesin sonuca ulaşmadan hiçbir şeyegerçekleşti gözüyle bakılmamalı.
- gelin altın taht getirmiş, çıkmış kendisi oturmuşatasözüBir topluluk içerisine giren kimse, yanında götürdüğü eşyayı kendisi kullanacaksa bunun değerli, değersiz olması, kimseyi ilgilendirmez.
- gelen gidene rahmet okuturatasözüBeğenmediğimiz ve işten ayrılmasını dilediğimiz bir kişi yerine çoğu zaman öyle birisi gelir ki, nerede eskisi? O çok iyiydi dedirtir.
- gelen geçer, konan göçeratasözüDünyada hiçbir şey sürekli olarak aynı durumda kalmaz. Özellikle insanlar yerlerini sık sık değiştirirler.
- geldik yüze, çıktık düzeatasözüKasımın yüzüncü günü (15 Şubat) olunca kışın en azgın günleri geride kalır. Mevsim artık çok sıkıntı vermeden geçer.
- gece yağar gündüz açar, yıl düzgünlüğü; erkek söyler kadın susar, ev düzgünlüğüatasözüGece yağmur yağar, gündüz güneş açarsa o yıl uğurlu, bereketli olur. Erkek istediğini söylerde kadın susarsa o evde birlik ve düzen olur.
- gece işi kör işiatasözüGece yapılan iş, körlerin yaptığı iş gibi özensiz olur. Çünkü ışık yetersizliği, işin bütün incelikleriyle yapılmasına olanak vermez. Bu nedenle işlerimizi gündüz yapmayı yeğlemeliyiz.