Sözlük dizini
Atasözleri
2.437 madde
- sade pirinç zerde olmaz, bal da gerek kazana; ata malı tez tükenir, evlat gerek kazanaatasözü"İnsanlara babasından mal kalır. Ama bu,kişinin o malı iyi kullanacağını göstermez.Hazır yemeye başlanırsa tez zamanda tükenir,biter.Kişi kendine,kendi emeğine güvenmelidir" anlamında bir söz.
- buğdayım var deme ambara girmeyince, oğlum var deme yoksulluğa ermeyinceatasözüBir şeyin senin olduğundan kuşkun kalmaması için gereken bütün koşullar gerçekleşmelidir.Tarlandaki harman yerindeki buğdayın, ambara konulmadan senin sayılmaz. Doğa olaylarıyangın, hırsızlık... onu yok edebilir. Oğlun da sana karşı oğulluk ödevini yapıyor mu, yapmıyormu, varlıklı zamanlarında pek belli olmaz; ancak yoksulluğa düşersen anlaşılır.
- gündüzün mum yakan geceyle bulamazatasözüBir şey gerekmediği zaman harcayan, gerektiği zaman bulamaz.
- bir mıh bir nal kurtarır, bir nal bir at kurtarıratasözüHerhangi bir olayı, bir işi, bir ödevi küçük saymamak, önemle ele almak gerekir. Küçük görünen işler, büyük sonuçlar doğurabilir: Bir çivi eksikliğinden bir nal düşer; bir nal eksikliğinden bir at koşamaz olur; bir atın koşamaması, komutana bir haberin yetişememesi dolayısıyla savaşın kaybedilmesine mal olabilir. Böylece bir çivi yüzünden bir ordu yenilgiye uğrayabilir. Nitekim küçük bir vidası eksik olsa koca bir fabrika çalışamaz. Önem verilmeyen küçük bir yaradan ölenler çoktur.
- bal ile kaymak yenir ama her keseye göre değilatasözüGüzel yemeyi, güzel giymeyi, güzel eşya kullanmayı herkes ister ama bunları ancak parasıbol olanlar yapabilir.
- aç arslandan tok domuz yeğdiratasözüSadece soyluluk işe yaramaz. Soysuz olup para kazanan, soylu olup da para kazanmayandan üstündür.
- el el için ağlamaz; başına kara bağlamazatasözüHerkes, derdinin çaresini başkasından beklememeli; kendisi bulmalıdır. Elin adamı,derdinize sizin gibi yanmaz.
- elden gelen övün olmaz, o da vaktinde bulunmazatasözüBir kimsenin sürekli ihtiyaçları, başkasının yardımıyla tam olarak karşılanamadığı gibi bu yardım, gerekli olduğu zamanda da yapılmaz. Onun için kişi yalnız kendi kazancına güvenmelidir.
- acıkan doymam sanır, susayan kanmam sanıratasözüacıkan doymam, susayan kanmam sanır kavramının farklı yazılışı
- ihmalin devlete zarara varatasözüİhmalci kişinin zengin olması kolay değildir. Çünkü kazanç getiren işi vaktinde yapmaya üşenir; fırsatı kaçırır.
- baktın yarın yar değil, terkini kalmak az değilatasözüKendine yakın bildiğin kimsenin içtenlikten, dürüstlükten uzaklaştığını görürsen dostluğa son vermekten utanma.
- yazın gölge hoş, kışın çuval boşatasözüYazın çalışıp,kazanma günleridir. Bu zamanlarda çalışıp keyiflerine bakmayanlar, gününü gün ederler, kışın zor şartlarında yiyecek bulurlar; sıkıntıya düşer ve ona buna avuç açarlar.
- acele giden ecele gideratasözüİvmekle daha çabuk sonuç alınır sanılmamalıdır.
- baş ol da eşek başı olatasözüBaşta bulunanların, yetkisi geniş, saygınlığı büyük, olanakları çok olur. En önemsiz işlerde bile baş olmak, buyruk altında bulunmaktan iyidir.
- baktın ki kar havası, eve gel kör olasıatasözüTehlikeli bir durum belirmeye başlayınca ondan uzak kalmanın yoluna bakılmalıdır.
- bakarsan bağ olur, bakmazsan dağ oluratasözüBakılıp onarılan şeylerden yararlanılır, bakımsız bırakılanlardan bir yarar elde edilemez.
- düşmez kalkmaz bir Allahatasözüİnsanoğlu zengin iken yoksul düşebilir; sağlık içindeyken hastalanabilir; yüksek bir iş başındayken düşebilir... Bunların tersi de olabilir. Gücünü, yüceliğini yitirmeyen tek varlık, Allah'tır.
- evlinin bir evi var, evsizin bin evi varatasözüEvi olan yalnız kendi evinde oturur. Evi olmayan, kiracı da olsa, seçer seçer, beğendiği evdeoturur.
- bol bol yiyen bel bel bakaratasözüKazandığını bol bol yiyip ilerisi için bir şey artırmayan kişi, kazançsız kaldığı zaman acıklı duruma düşer.
- acındırırsan arsız olur, acıktırırsan hırsız oluratasözüKoruduğunuz kimse, başkalarını ona acındırdığınızı göre göre arsız olur. Emeğinin tam karşılığını vermediğiniz kimse de hırsız olur.
- tok ağırlaması güçtüratasözüKarnı tok olanlara yemek beğendirmek kolay değildir. Bunlar, ikram edilen en lezzetli yiyeceklere karşı bile isteksizdirler.
- baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşıratasözüBabanın yaptığı kötü işin sıkıntısını çocuk çeker.
- ağaç yaşken eğiliratasözüİnsanlar küçük yaşta kolay eğitilir.
- Allah balmumu yakana balmumu, yağmumu yakana yağmumu veriratasözüGenel inanışa göre Allah, bol harcayana bol, az harcayana az verir. Bunun gerçek nedeni şudur: Bol para harcayan kişi çok çalışır, çok kazanır. Aza kanaat eden az çalışır, az kazanır.
- ağaran baş, ağlayan göz gizlenmezatasözüBelirtileri ortada olan yaşlılık da, izleri ortada duran üzüntü de ne yapılsa gizlenemez.
- değirmende doğmuş sıçan gök gürlemesinden korkmazatasözü"Zor şartlarda yetişen kişiler, zorluklar karşısında yılmazlar" anlamında bir söz.
- devlet oğul, mal tahıl, mülk değirmenatasözüEn büyük mutluluk ve zenginlik, oğul sahibi olmak; en gerekli mal, tahıl; en değerli mülk,değirmendir.
- ayda bir gel dostuna, kalksın ayak üstüne; günde bir gel dostuna, yatsın sırtı üstüneatasözüNe denli yakın dostun olursa olsun, ona her gün gidersen usanır. Ara sıra git ki saygı ilekarşılasın.
- akılsız iti yol kocatıratasözüAkılsız it, nereye gideceğini bilmeyerek nasıl yollarda dolaşıp yorulursa belli bir amaç gözetmeyerek yorucu işlere girişen kişi de yaşamını, hiçbir başarı gösteremeden tüketir.
- zengin giyerse sağlıcakla, fakir giyerse nerden buldu ki derleratasözüZenginin gösterişli giysiler giymesi doğal karşılanır. Fakirin düzgünce giyinmesi yadırganır,çok görülür.