Sözlük dizini
Atasözleri
2.437 madde
- eşeği düğüne çağırmışlar, ya odun eksik, ya su demişatasözüİşi, gücü başkasına hizmet etmek olan bir kişi, kendisinin ağırlanacağı anlamını taşıyan bir çağrı alsa şöyle düşünür: Bu çağrı, beni ağırlamak için değil, kendilerine hizmet ettirmek içindir. Böyle düşünmekte haklıdır da.
- eşeğin yorulduğu yere han yapılmazatasözüDinlenme yeri ve zamanı, tembel kişinin isteğine göre değil, işin gereğine göre ayarlanır.
- eşeğin kuyruğunu kalabalıkta kesme; kimi uzun der, kimi kısaatasözüKimseyi ilgilendirmeyen önemsiz bir işini, herkesin düşüncesini bildirmesine meydanverecek biçimde yapmaya kalkarsan her kafadan bir ses çıkar; hangisine uyacağını şaşırırsın.Böyle işleri kendi kendine karar verip yapmalısın.
- eşeğin gönlüne kalsa bir bağ maydanozu götürmezatasözüBir işin yapılması tembel kişinin gönlüne bırakılırsa o iş görülmez. Onun için işveren bu gibi kişileri sürekli denetimle çalıştırmalıdır.
- eşeğin ölümü köpeğe düğündüratasözüKimi zaman bir kişinin uğradığı zarar, başkası için çıkar kaynağı olur.
- eşeğini sağlam bağla, sonra Allah'a ısmarlaatasözüİşini başkasına, dahası Allah'a emanet etmekle sağlama bağlamış olmazsın. Onu sağlama bağlamak için önce sen bütün olanaklarını kullanacaksın; ondan sonra başkasına emanet edeceksin.
- eşeğe rakı içirmişler; çulunu bahşiş vermişatasözüRakı içen kişi hem kabadayı olur, hem de ahmaklaşır. Kendini beğendirmek için, nesi varsa şuna buna verir.
- eşeğe marifetini göster demişler, yıkılıp ağnamışatasözüEşek gibi bir kişinin en çok özenerek yaptığı iş bile eşekçe olur.
- eşeğe kaç gün yol gidersin demişler; onu bizlengiç bilir demişatasözüTembel kişinin üretebileceği iş, kendisini çalıştıranın tutumuna bağlıdır.
- eşeğe cilve yap demişler, çifte atmışatasözüKaba ve ahmak kişinin hoşa gitsin diye söylediği sözler ve yaptığı işler, kaba ve incitici olur.
- eşeğe altın semer vursalar yine eşektiratasözüİnsanlık değerinden yoksun kişi, kılık kıyafetle, unvan ve sandalye ile değer kazanmaz. O yine bayağı ve düşüktür.
- eğri otur, doğru söyleatasözü“durum ne olursa olsun, doğru olan, gerçek olan söylenmeli” anlamında kullanılır.
- eğreti ata binen tez ineratasözüÖdünç ata binen tez iner.
- eğretinin canı berk oluratasözüİnsanlar, başkasından geçici olarak aldıkları şeyi, kendi mallarına gösterdikleri özenle değilhor kullanırlar; eğreti mal sağlam olurmuş gibi.
- eğilen baş kesilmezatasözüKusurunu anlayıp özür dileyen ve büyüklüğünüze sığınan kişi affedilmelidir.
- duvarın kulağı var, gözünü de unutmaatasözüSır olarak söylenen söz, gizli yapılan iş, dört duvar arasında kalmaz. Gizli söz duyulur, gizliiş de görülmüş gibi yayılır.
- duvarın beri yüzü beri, öte yüzü öteatasözüHısımlar, dostlar, ne denli yakın yerde otururlarsa otursunlar, birbirlerinin özel yaşantısını bilmezler ve buna karışmazlar.
- dut yaprağı açtı, soyun; döktü giyinatasözüDut ağacı yapraklanınca soğuklar geçmiş olur; kışın giyilen kalın giysiler çıkarılmalıdır. Dut ağacı yaprağını döktüğü zaman soğuklar başlamış olur; kış giysilerini giyinmek gerektir.
- dut kurusu ile yar sevilmezatasözüAncak büyük özverilerle elde edilebilecek güzel bir şey, özveride bulunulmadan ele geçirilemez.
- dumansız baca olmaz, kahırsız koca olmazatasözüDumanı olmayan baca olmadığı gibi karısına sıkıntı vermeyen koca da olmaz.
- dost ile ye, iç, alışveriş etmeatasözüAlışverişte her iki taraf da kendi çıkarını düşüneceğinden dolayı iki dost arasındaki alışveriş dostluğu bozabilir.
- dost için ölmeli, düşman için dirilmeliatasözüDost için her türlü özveride bulunmalı, ama düşmana bütün gücümüzle karşı koymalıyız.
- dost evinde başını bağla, düşman evinde tırnağını kesatasözüBaş bağlamak, süslenmek, dost evinde yapılmaya yakışır temiz, neşe artıran bir iştir. Oda içinde tırnak kesmek ise kirli ve dirlik bozan bir iştir. (Halk inanışına göre, kesilen tırnak ev içine sıçrarsa, ev halkı ile tırnak kesen arasında düşmanlık başlar.)
- dost dostun eyerlenmiş atıdıratasözüGerçek dost, arkadaşının sıkışık zamanında yardımına koşmaya hazır durumdadır
- dost bin ise azdır, düşman bir ise çokturatasözüDostlarını olabildiğince çoğalt. Düşmanlarını olabildiğince azalt.
- dostun odu cehennem odundan beterdiratasözüDostumuzdan gördüğümüz iyiliklere karşı bir şeyler yapıp borcumuzu ödemedikçe içimiz rahat etmez.
- dostun attığı taş baş yarmazatasözüDostumuzun bizi hırpalaması, gücümüze gitmez. Çünkü bunun iyi niyetle ve iyiliğimiz için yapıldığını biliriz.
- dostunu överken yerecek yer bırakatasözüİnsan dostunu sever ve över. Ancak günün birinde dostun çekilemeyecek bir durumu belirir; dostluk bozulabilir. O zaman insan eski övmelerinde yanılmış olduğunu anlar. Bu nedenle dostlar övülürken ihtiyatlı bir dil kullanılmalıdır.
- dostluk kantarla, hesap miskalleatasözüÇok yakın dostlar arasında alacak, verecek hesabı olursa, bu bir özveri konusu yapılmamalı; hesap santimi santimine görülmelidir.
- donsuzun gönlünden dokuz top bez geçeratasözüBir şeyden yoksun olan kişinin gönlünden hep o şeyden edinmek, hem de bol bol edinmek geçer.