Sözlük dizini
Atasözleri
2.437 madde
- devlet oğul, mal tahıl, mülk değirmenatasözüEn büyük mutluluk ve zenginlik, oğul sahibi olmak; en gerekli mal, tahıl; en değerli mülk,değirmendir.
- değirmende doğmuş sıçan gök gürlemesinden korkmazatasözü"Zor şartlarda yetişen kişiler, zorluklar karşısında yılmazlar" anlamında bir söz.
- bir el bir eli yıkar, iki el bir yüzü yıkaratasözüKimi durumlarda yardımlaşarak işlerin kolay kurtulacağını anlatır.[2](Doğru Olmaya Bilir 1. Anlamı Yazın)Yardımlaşma Bazı Durumlarda Gerekli Olabilir.
- zengin giyerse sağlıcakla, fakir giyerse nerden buldu ki derleratasözüZenginin gösterişli giysiler giymesi doğal karşılanır. Fakirin düzgünce giyinmesi yadırganır,çok görülür.
- elden gelen öğün olmaz, o da vaktinde gelmezatasözü"Gereksinimlerimizi başkalarından gelmesini beklersek, zamanında elimize ulaşmaz. Bu yüzden kendimiz karşılamaya çalışmalıyız" anlamında bir sözdür.
- ayda bir gel dostuna, kalksın ayak üstüne; günde bir gel dostuna, yatsın sırtı üstüneatasözüNe denli yakın dostun olursa olsun, ona her gün gidersen usanır. Ara sıra git ki saygı ilekarşılasın.
- mal istersen bedeninden, evlat istersen belindenatasözüKişinin gerçek malı, babadan kalan değil, kendi emeğiyle kazandığı maldır. Gerçek evlat da kendisinden doğmuş olandır; üvey ya da edinilen evlat, öz çocuğunun yerini tutmaz.
- var eli titremezatasözüVarlıklı kimse, uzun boylu düşünmeden hayırlı işlere yardım eder.
- ak akçe kara gün içindiratasözü"çalışarak kazandığımız para, dar zamanımızda bizi sıkıntıdan kurtarır" anlamında kullanılan bir söz.
- dost bin ise azdır, düşman bir ise çokturatasözüDostlarını olabildiğince çoğalt. Düşmanlarını olabildiğince azalt.
- adamın iyisi alışverişte belli oluratasözüBirçok insanlar çıkarları için ahlak dışı davranışlarda bulunmaktan çekinmezler. Böyle davranışlara en çok iş başında rastlanır.
- ağır kazan geç kaynaratasözüKalın kafalı insan bir konuyu zor anlar.
- eli boşa ağa uyur derler; eli doluya ağa buyur derleratasözüArmağansız gelen kişiye yüz verilmez. Dahası arayıp sorduğu ev büyüğü onun yanına çıkmaz. Armağanla gelen kişi ise güler yüzle ve saygıyla karşılanır.
- fısıltı ev yıkaratasözüBir toplantıda, kimi kişilerin fısıltı ile konuşmaları, güvensizlik havası yaratır; toplantının dağılmasına yol açar.
- kış kış gerek, yaz yazatasözüHer mevsim, kendine özgü doğa olayları ile geçmelidir. Bu düzenin bozuk gitmesi insanlarınperişan olmasına yol açar.
- kış kışlığını, kuş kuşluğunu gösteriratasözüDoğa kanunları değişmez. Her olay, her varlık özelliğini belli eder.
- ergene karı boşaması kolayatasözüAğır bir durumla karşı karşıya olmayan kimse için ben olsam şöyle yaparım, böyle yaparım demek kolaydır. Dediklerinin yapılabilip yapılamayacağını o durum içinde bulunanlardan sormalı.
- karı koca bir sözle yakın, bir sözle uzaktıratasözüBir kadınla bir erkek, birbirlerine bağlandıklarını bildiren bir sözle karı-koca olurlar. Böylebir bağın kalmadığını bildiren bir sözle de yabancı olurlar.
- bir dönüm güzlük on dönüm yazlığa bedeldiratasözüSonbaharda ekilen bir dönümlük yerden, yazın ekilen on dönümlük yerin ürünü kadar ürünalınır.
- abanın kadri yağmurda biliniratasözüBir şeyin gerçek değeri ona gereksinim duyulduğunda anlaşılır.
- eşek siken, osuruğuna katlanıratasözüKötü ya da hatalı bir iş yapan, ceremesine katlanır.
- eski diye atma kürkünü; gerek olur bürünürsün bir günüatasözüEski eşya, deneyimli, yaşlı insan, bir tarafa atılıp unutulmamalıdır. Günün birinde onlara dagerekseme duyulabilir.
- altın ateşte, insan mihnette belli oluratasözüAltına benzeyen maddenin altın olup olmadığı, nasıl ateşe dayanıklılık derecesi ile anlaşılırsa bir kişinin değeri de sıkıntılara katlanma, zorlukları yenme ve benliğini koruma gücü ile ölçülür.
- ahmak gelin yengeyi halayığı sanıratasözüAhmak kimse, kendisini korumakta olan kişiye, hizmetine verilmiş biri gözüyle bakar ve saygısızca davranışıyla onun gönlünü kırarak hizmetinden yoksun kalır.
- yumurtadan çıkan yine yumurta çıkarıratasözüHer canlı soyuna çeker; soyunun özelliklerini taşır.
- şubatın sonundan, martın onundan korkatasözüUzun yılların gözlemi göstermiştir ki şubat sonunda ve martın onunda hava çok fırtınalı ve soğuk olur.-T-
- Ramazanda yalan söyleyenin bayramda yüzü kara olsunatasözüBir sözün yalan olduğu, bir ödevin yapılmadığı, bir süre sonra gerçekleşen olaylarla anlaşılır. O zaman yalan söyleyen, ya da ödevi yapmamış olan kişi, utancından hiç kimsenin yüzüne bakamaz olur.
- farz sünneti bastırıratasözüÇok önemli olan bir işin, daha az önemli olandan önce yapılması gerekir.
- ana kızına taht kurmuş, baht kuramamışatasözüAna baba, kızlarını sultanlar gibi yaşatabilirler. Ama onun evlendikten sonra mutlu olmasını sağlamak, ellerinde değildir.
- arı, bal alacak çiçeği biliratasözüAçıkgöz kişi; çıkar sağlayabileceği yeri bilir.