Sözlük dizini
Atasözleri
2.437 madde
- deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsunatasözüDüşüncesiz ve yersiz davranın, gerçeği görmeyen, anlayışı kıt kimseler yaptıkları işlerin, söyledikleri sözlerin ne gibi sonuclar doğuracağını hesap edemezler. Bu yanlarıyla, iyi niyetlide olsalar dostlarına bilmeyerek zarar verebilirler. Bunun aksine, akıllı düşmanın neler yapabileceği, hangi yollara başvuracağı önceden tahmin edilip sezilebilir; dolayısıyla kişi tedbirini alır, kendisine gelebilecek zararları önlemeye çalışır.
- kardeş kardeşi atmış yar başında tutmuşatasözüKardeşler ne kadar birbirine düşman olsalar da sonunda gene sahip çıkarlar.
- Allah doğrunun yardımcısıdıratasözüDoğruluktan ayrılmayanlara Allah yardım eder. Doğruluktan şaşmamalıdır.
- yalancı kim? İşittiğini söyleyenatasözü"İnsanlar her duyduklarını,doğrulamadan başkalarına söylememelidirler. Eğer kişi, her duyduğunu doğru kabul edip aslını araştırmadan başkasına aktarırsa birilerini yanıltır; kendisi de yalancı konumuna düşer" anlamında bir söz.
- insan insanın şeytanıdıratasözü"Arkadaş seçiminde dikkatli ve özenli olmak gereklidir.Kötü arkadaş kişiyi yoldan çıkarır,saptırır" anlamında bir söz.
- babadan mal kalır, kemal kalmazatasözü"Babası ölen kişiye maddi varlıklar kalabilir ama olgunluk ve fazileti miras olarak kalmaz" anlamında bir söz.
- tembele kapını ört demişler, yel eser örter demişatasözüTembel, kapısının örtülmesini bile rüzgardan bekler.
- arık arınır, ad arınmazatasözüMadde pisliğini temizlemek kolaydır. Ama kirlenen ad ve namus temizlenemez.
- ne şiş yansın ne kebapatasözüKarşılıklı olarak her iki tarafın da zarar görmesinin istenmediğini bir orta yolun bulunması gerektiğini anlatmak için kullanılır.
- eşek hoşaftan ne anlar?atasözüBilgisiz, görgüsüz kimse, ince, güzel şeylerin zevkine varamaz; değerini ölçemez.
- acı söz insanı dinden çıkarır, tatlı söz yılanı inden çıkarıratasözüacı söz insanı dininden çıkarır kavramının farklı yazılışı
- deli ile çıkma yola, başına getirir belaatasözüDeli, kendisiyle arkadaşlık edenin başına çeşit çeşit dert açar.
- sonradan gelenin evi uç, tarlası kıraç oluratasözüHerkesin pay alabileceği bir işi yapmakta erken davrananlar, en kazançlı parçaları ele geçirirler. Gecikenlere önemsiz parçalar kalır.
- kırk yılda bir ölet olur, eceli gelen ölüratasözüTanrı'nın verdiği ömrü hiçbir şey değiştiremez. Salgın ve öldürücü hastalık da olsa eceli gelmeyen ölmez. Böyle zamanlarda çok kişinin ölmesi, ecellerinin o zamana rastlamasındandır.
- kâr, zararın kardeşidiratasözüTicaretle uğraşan kimse; sadece kar edeceğini düşünmemeli, zarar etmeyi de göze almalıdır.Alışverişte kar ve zarar birlikte gider.
- arı bal alacak çiçeği biliratasözü"İşini bilen kimse nereye başvuracağını bilir." anlamında bir söz.
- martta tezek kuruya, nisanda seller yürüyeatasözüMart ayının kurak, nisan ayının yağışlı olması, çiftçinin yüzünü güldürür.
- deveye bindikten sonra çalı ardına gizlenilmezatasözüHerkesin gözü önündeki büyük bir olayı şöyle böyle yorumlarla gizlemeye çalışmak boştur.
- atlıya saat olmazatasözüAtla yolculuk yapan kimse için bir yolun kaç saatlik olduğu söz konusu değildir. Atlı, istersebeş saatlik yolu bir saatte alır. Bunun gibi, bol olanakları bulunan kimse, uzun bir süre içindeyapılabilecek işi kısa zamanda yapıverir.
- yüz yüzden utanıratasözüBir kimse, kendisine karşı saygı gösteren kişiden yapmasını isteyeceği şeyi, doğrudandoğruya kendisi söylerse daha etkili olur. Başkasıyla haber yollayarak isterse o kadar etkiliolmaz.-Z-
- arık etten yağlı tirit olmazatasözüDeğersiz kişiden yararlı iş, verimsiz topraktan bol ürün beklenemez.
- meramın elinden bir şey kurtulmazatasözüBir işi yapmaya azmeden ve ona dört elle sarılan kişi her halde başarıya ulaşır.
- ata bindin aman verme, indin saman vermeatasözüAt binerken atı yor, aman verme
- kalkacağın yere oturmaatasözüKişi, layık olmadığı, er geç uzaklaştırılacağı işe girmemelidir.
- yaman komşu, yaman avrat, yaman at; birinden göç, birin boşa, birin satatasözüSana üç öğüt: Komşun kötü ise başka yere göç, eşin geçimsizse ayrıl, atın azgınsa sat, kurtul.
- fırsat her vakit ele geçmezatasözüFırsat insanın eline çok seyrek geçer. Onun için çıkan fırsatı kaçırmamak, ondan yararlanmak gerektir.
- ekici ol, bilici olmaatasözüÇiftçi, işini bilir; gereğini yapar; ama istediği ürünü alabilip alamayacağını bilmez. Çünkü doğa olaylarının ekin üzerinde ne gibi etkiler yapacağı belli değildir.
- komşu kızı almak, kalaylı kaptan su içmek gibidiratasözüKomşu kızını almaya karar veren, ailenin ve kızın durumunu, gidişini iyi bildiğinden içi rahat olarak bu ilişkiyi kurar.
- ölü aşı neylesin, türbe taşı neylesinatasözüRuhu için dağıtılan yemekten, adının unutulmaması için dikilen taştan ölünün haberi olmaz.Bunlar geride kalanların teselli yollarıdır. Her şeyi yitirmiş olan kişi, derdine çare olmayan iyilikgösterilerini ne yapsın?
- dünya malı dünyada kalıratasözüİnsan öldüğü zaman malını öbür dünyaya götürmez. Bu maldan ancak yaşadığı sürece yararlanabilir.