Sözlük dizini
Atasözleri
2.437 madde
- tavuk gelen yerden yumurta esirgenmezatasözü"Kendisinden büyük yararlar umulan birine karşı ufak özverilerden kaçınılmaz." anlamında bir söz.
- deve yerine deve çökeratasözüDeğerli bir kimseden boşalan yeri ancak o değerde başka bir kimse doldurabilir.
- ulu sözü dinlemeyen, uluyakalıratasözüBüyük sözü dinlemeyen kimse, türlü türlü sıkıntılara düşer; sızlanır durur.
- değirmene gelen nöbet bekleratasözüBir şeyden birçok kimse yararlanacaksa, herkes geliş sırasıyla işini görmek üzerebeklemelidir.
- bir baba dokuz oğlu besler, dokuz oğul bir babayı beslemezatasözüBaba, ne kadar çok çocuğu olursa olsun hepsini yetiştirmek için gereken bütün özveridebulunur. Ancak çocuklar para kazanmaya başladıktan sonra -birçok kardeş de olsalar- yoksuldüşen babaları için, kendi paylarına düşen küçük bir yardımı yapmazlar.
- açma sırrını dostuna, o da söyler dostunaatasözüBir sır, dosta bile açılmamalıdır. Açılırsa o da kendi dostuna anlatır. Bundan üçüncü kişi duyar. Böylece sır yayılır, sır olmaktan çıkar.
- kaldın mı oğul eline, müdara eyle gelineatasözüOğullarının bakımına muhtaç olan ana baba, gelinlerine yaranmak zorundadırlar. Çünkü evin asıl sahibi artık oğulları değil gelinleridir.
- can candan şirindiratasözüBir kişi için kendi canı, başkasının canından daha tatlıdır. Başkasının başına gelen can yakıcışeyi olağan sayan kimse, aynı şey kendisinin başına gelirse bunu olağanüstü sayar.
- amca baba yarısıatasözüAmca, kardeşinin çocuğuna kendi çocuğu gibi ilgi gösterir. Çocuk da amcasına, babasına karşı beslediği duygularla bağlı olur.
- el terazi, göz kantaratasözü"değerlerini, niteliklerini yaklaşık olarak tahmin edebilen" anlamında kullanılan bir söz.
- ayağının bastığı yerde ot bitmezatasözüuğradığı yere bereketsizlik, uğursuzluk getirir.
- çul içinde arslan yataratasözüBir kimsenin değeri, kılık kıyafeti ile değil, kişiliğindeki cevherle ölçülür.
- misk yerini belli ederatasözüDeğerli kişi, nerede olsa varlığını gösterir.
- sev beni, seveyim seniatasözüSevgi karşılıklı olur.
- iki karılı bitten, iki analı sütten ölüratasözüBir kişinin iki karısı olursa, işleri, her karı ötekinin yapmasını bekler. Kocaları da bakımsız kalır. Süt ninesi tutulan çocuk da, annesinin süt ninesine, onun da anneye güvenerek emzirmey iihmal etmelerinden iyi beslenemez. İki başlı işlerin iyi gitmemesi bundandır.
- at binenin, kılıç kuşananınatasözüHer şey, onu gereği gibi kullanmasını, ondan yararlanmasını bilen kimseye yakışır.
- çubuk kırılır, çıt der; kütük kırılır, küt deratasözüKüçük çapta iş yapanların uğrayacağı zarar küçük;büyük çapta iş yapanların uğrayacağı zarar büyükolur. Ancak zararın ağırlığı, iki durumda da eşittir.
- yük altında eşek kalıratasözüİnsan olan, bir kimseden gördüğü iyiliğin altında kalmaz.
- bıldırcının beyliği arpa biçilene kadaratasözüBir kimsenin keyfi, ancak yararlandığı nesne yarar sağlamayacak duruma gelinceye değin sürer.
- bundan iyisi can sağlığıatasözüen iyisi bu.
- keçinin sumağa ettiğini sumak keçiye edecekatasözüSumak yaprağı ve meşe külü -içindeki tanen dolayısıyla- deri tabaklamakta kullanılır. Keçi, derisinin böylece hırpalanmasıyla canlı iken yaptığının karşılığını görür.
- gönülsüz yenen aş, ya karın ağrıtır ya başatasözüİsteksiz yenilen yemek, nasıl insana dokunursa, istenmeyerek yapılan iş de öylece kötü sonuç verir.
- abdalın karnı doyunca gözü pabucundadıratasözüÇıkarcı kimsenin arkadaşlığı işi bitinceye kadardır.
- hekimsiz, hakimsiz memlekette oturmaatasözüSağlığın güvencesi hekim, toplumun güvencesi hakimdir. Bu iki güvencenin bulunmadığı yerde oturmak doğru değildir.
- öfke baldan tatlıdıratasözüÖfkeye kapılınca bağırıp çağırmak, insanı rahatlatır anlamında bir söz.
- sırça köşkte oturan, komşusuna taş atmamalıatasözüKüçük bir dokunuşla büyük zarara uğrayacak olan kişi, üzerine düşmanlık çekecek davranışlardan sakınmalıdır.
- evine göre pişir aşını; erine göre bağla başınıatasözüKişi, davranışlarını sorumluluğunu taşıdığı konuların gereklerine göre ayarlamalıdır.
- altın kepeğe muhtaçatasözüYüksek düzeyde olan her şey, önemsiz görünen nesnelerle değer kazanır. Kepekle ovulmasa altın parlamaz. Bunun gibi, zengin yoksula, usta çırağa... gereksinim duyar.
- dünya yansa bir çuval samanı yanmazatasözüGamsız, vurdumduymaz kişi
- zengin kesesini döver, züğürt diziniatasözüBir işi yapmak gerektiği zaman, zengin işte para diye kesesini döver. Züğürt ise, yapmak istediği işi parasızlık yüzünden yapamayacağı için dizini döver.