Sözlük dizini
Atasözleri
2.437 madde
- yatan öküze yem yokatasözüÇalışmayanın gelir beklemeye hakkı yoktur.
- yüz verme arsız olur, az verme hırsız oluratasözüYönetimin altında bulunan kimseye ikide birde şunu yap, bunu yapma demekle iyi sonuçalınır sanma; onu arsız edersin. Yiyecek, para bakımından sıkıntıya da düşürme. Çünkü hırsızlığa itmiş olursun.
- çobana verme kızı, ya koyun güttürür ya kuzuatasözüBazı işler, işi hakkıyla yapamayacak olana verilmez, ustasına verilir.
- ağaç ne kadar uzasa göğe ermezatasözüinsan ne denli yükselirse yükselsin, bir yerde durur.
- çobanın gönlü olursa tekeden yağ çıkarıratasözüKendisinden iş bitecek kişi, isterse olamayacak gibi görünen işlere çıkar yol bulur.
- kız evi naz eviatasözüKız evi nazlı olur. isteklinin rica, minnet etmesini ister, kızını ağır satar.
- arife günü yalan söyleyenin bayram günü yüzü kara çıkaratasözüBir sözün yalan olduğu çabuk anlaşılır ve söyleyen, topluluk içinde utanılacak bir duruma düşer.
- eşeğin kuyruğunu kalabalıkta kesme; kimi uzun der, kimi kısaatasözüKimseyi ilgilendirmeyen önemsiz bir işini, herkesin düşüncesini bildirmesine meydanverecek biçimde yapmaya kalkarsan her kafadan bir ses çıkar; hangisine uyacağını şaşırırsın.Böyle işleri kendi kendine karar verip yapmalısın.
- ekinler baş vermeden kör buzağı topallamazmışatasözüRecep İvedik filminde geçen bir repliktir ve "Her şeyin bir zamanı vardır." anlamına gelir.
- ağanın gözü, yiğidin sözüatasözüBir yerin büyüğü için önemli şey, işleri denetlemektir. Yiğit için önemli şey ise sözünün eri olmaktır.
- benzeye benzeye yaz, benzeye benzeye kış oluratasözüGünler birbirinden çok farklı olmadığı halde hava yavaş yavaş ısınarak yaz, aynı biçimde yavaş yavaş soğuyarak kış gelir. Bu durum toplumun gelişmesinde ve gerilemesinde de görünür.
- yaz yalan, kış gerçekatasözüYazın yaşama koşulları hafiftir: Giyim işi özen istemez; nerede olsa barınılır. Kışın durum tersinedir: Giyim, özen ister. Barınacak yer, kapalı ve sıcak olmalıdır. Bu durum, karşılaştığımız çeşitli olaylarda da görülür: Kimi olaylar, önem vermeye değmez, ama kimisi olanca dikkatimizle ve gücümüzle üzerinde durmamızı gerektirir.
- koyunun bulunmadığı yerde keçiye Abdurrahman Çelebi derleratasözüBir şeyin çok değerlisi ele geçmezse az değerlisi önem kazanır.
- adam hacı mı olur ulaşmakla Mekke'ye, eşek derviş mi olur taş çekmekle tekkeye?atasözüBelli bir düzeye erişmek, o durumun gerektirdiği nitelikleri taşımakla ya da yerine getirmekle gerçekleşir. Görünüşü ona benzetmekle değil.
- düşüne düşüne görmeli işi, sonra pişman olmamalı kişiatasözüİnsan, sonunda pişman olacağı bir duruma düşmemek için, girişeceği işin her yönünü iyice düşünmelidir.
- kuş var eti yenir, kuş var et yediriliratasözüÖyle kişiler vardır ki acımadan en ağır işte kullanırız. Öyle kişiler de vardır ki, iş gördürmek şöyle dursun, biz ona hizmet ederiz.
- ergene var ergene, kaygısız gir yorganaatasözüBekarken evlenen erkeğin karısı, önce evlilik geçirip yeniden evlenen kişinin karısından daha mutlu olur.
- adamak kolay, ödemek zorduratasözüSöz vermek kolaydır ancak o sözü yerine getirmek zordur.
- baba oğluna bir bağ bağışlamış, oğul babaya bir salkım üzüm vermemişatasözüBabalar çocukları için büyük özveride bulunurlar. Ama çocuklar babaları için küçük bir özveride bulunmazlar. Başka koruyucular ve korunanlarda da durum budur.
- bir dönüm güzlük on dönüm yazlığa bedeldiratasözüSonbaharda ekilen bir dönümlük yerden, yazın ekilen on dönümlük yerin ürünü kadar ürünalınır.
- ana kızına taht kurmuş, baht kuramamışatasözüAna baba, kızlarını sultanlar gibi yaşatabilirler. Ama onun evlendikten sonra mutlu olmasını sağlamak, ellerinde değildir.
- tilkiye tavuk kebabı yer misin demişler; adamın güleceğini getiriyorsunuz demişatasözüBir kimseye çok özlediği halde elde edemediği bir şey ister misin diye sorulur mu?
- kalendere kış geliyor demişler, titremeye hazırım diye cevap vermişatasözüYaşamanın felsefesine eren kişi, en sevimsiz, dahası rahatsız durumları bile hoş karşılar.
- altın pas tutmazatasözüŞerefli, temiz insana hiç kimse leke süremez.
- ağır taş yerinden oynamazatasözüAğırbaşlı insan kimsenin oyuncağı olmaz, onu yıpratmaya kimsenin gücü yetmez.
- insanın eti yenmez, derisi giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var?atasözüİnsanın kendini sevdirmesi tatlı diliyle olur. Onu; eti, sütü, yumurtası, derisi... için sevilen hayvandan ayıran da budur.
- gücük, ya iti soludurum ya devenin kuyruğuna çıkarım demişatasözüŞubat ayında kimileyin bunaltıcı sıcak olur, kimileyin diz boyu kar.
- akıllı olsa her sakallı kişi, sakallılara danışırlardı her işiatasözüHer yaşlı, sakallı kişi akıllı sanılmamalıdır. Akıl yaşta değil baştadır.
- kış kış gerek, yaz yazatasözüHer mevsim, kendine özgü doğa olayları ile geçmelidir. Bu düzenin bozuk gitmesi insanlarınperişan olmasına yol açar.
- keçide de sakal varatasözüBir kimse kılık kıyafetiyle değil gerçek değeriyle güven verir. Sakal, kişiye değer kazandırmaz. O, keçilerde bile vardır.