Sözlük / Kategoriler / Terimler
Dil Bilimi
Dil bilgisi, ses bilgisi ve dil bilimi terimleri.
1.066 madde
- ana diliisiminsanın çocukken anasından, evindekilerden ve soyca bağlı olduğu topluluktan öğrendiği dil
- anahtar sözcükisimanahtar kelime
- analojiisimbenzeşim, benzeşme
- anlamisimBir kelimeden, bir sözden, bir davranış veya olgudan anlaşılan şey, bunların hatırlattığı düşünce; mana.
- anlam bilimiisimdili anlam yönünden ele alan, göstergenin gösterilen bölümünü ya da içeriği eşsüremli ve artsüremli açılardan inceleyen bilim dalı, semantik
- anlam bilimselsıfatanlam bilimi ile ilgili, anlamsal, semantik
- anlam birimiisimbir dilin anlam taşıyan en küçük birimi
- anlam değişmesiisimanlamın daralması, genişlemesi, kayması ya da bayağılaşması, bir sözcüğün özel bir anlamı terk edip, genel bir anlam alması
- anlam genişlemesiisimdar bir anlamda kullanılan bazı kelimelerdeki anlamın ilgili kavramlara yayılması
- anlam karşıtıisimanlamları birbirinin karşıtı olan söz, antonim
- anlam kaymasıisimyeni anlam vermek üzere sözcüklerin gerçek anlamlarından kayarak kalıplaşmaları, zaman kayması veya kip kayması, Türkçede kullanılan haber ve dilek eklerinin yanlış şekilde, yanlış anlamı veya işi anlatacak biçimde kullanılması
- anlambirimisimsözcüğün anlam çözümlemesinde ortaya çıkan en küçük ayırıcı anlam öğesi
- anlambirimcikisimBir sözlüksel birime ait anlamsal içeriği oluşturan özelliklerin her biri anlambirimcik olarak adlandırılır. Anlambilim düzleminde en küçük anlamsal ayırt edici birim anlambirimciktir. Göstergenin içerik düzlemiyle ilgilidir. Anlambirimcik demetinin öğesi olan anlambirimcik, içeriğin biçiminin temel birimidir, içeriğin (ya da anlamın, gösterilen) ayırt edici bir öğesidir. Bir sözcüğü oluşturan anlambirimcikler, o sözcüğün anlamsal bileşenleridir. Bir anlam olgusunun çözümleme ile elde edilebilecek en küçük anlamlı birimi olan anlambirimcik, (biçimbirim düzeyinde) bir göstergenin gösterilenine ait tözün ayırt edici yanını belirtir. Anlambirimcik, sözlükbirimleri (fr. lexème), hatta bazı durumlarda biçimbirimleri birbirinden ayırmamızı sağlar. Anlambirimcik, anlamsal bileşen (fr. composante sémantique) ya da anlamsal ayırt ediciler (fr. trait sémantique) eşanlamlı kavramlardır.
- anlambirimcik demetiisimİçerik düzleminde bir birimi belirten ayırt edici anlamsal özelliklerin tümüne anlambirimcik demeti denir.
- anlambirimcik çözümlemesiisimAnlambirimcik çözümlemesi, sözcüğün göndergesi ile ilgili bir açıklama ve çözümleme biçimidir. Bir sözcük, anlamı temel alınarak incelenebilir. İşte bu çözümleme anlambirimcik çözümlemesi olur; yani anlambirimcik çözümlemesi, anlambirim düzeyinde gerçekleşen içeriğin tözüyle ilgili bir çözümlemedir. Anlambirimcik çözümlemesinin ayrımsal bir amacı vardır. Belli bir sözcük grubu içindeki ayırt edici yanları belirtmeye ve anlambirimcik demetini oluşturan anlambirimler arasındaki karşıtlığı ortaya koymaya yönelik bir çözümleme biçimidir. Sözlükbirim çözümlemesi içinde, anlambirimcik çözümlemesi oldukça etkili ve üretken bir durumdadır. Nasıl işittiğimiz bir sözcük (gösteren) sesbirimlerden oluşuyorsa, anlam da (gösterilen) anlambirimciklerden oluşmaktadır. Yalnızca ayırt edici özellikler, birimlerin bir anlam alanıyla ilişkili anlambirimcik çözümlemesinin konusunu oluşturur.
- anlamdaşsıfateş anlamlı
- anlamdaşlıkisimeş anlamlılık
- anlatımisimanlatma işi
- ansiklopedik bilgiisimAnsiklopedide yer alacak nitelikte olan ayrıntılı bilgi.
- ansiklopedik sözlükisimKelimelerin karşılıklarını ve anlamlarını ayrıntılı bir biçimde veren, özel adları da içine alan, alfabetik olarak hazırlanmış sözlük.
- ara cümleisimbirleşik veya yalın cümlelerde anlamı biraz daha açıklamak için araya giren iki virgül veya iki kısa çizgi içinde verilen cümle, ara tümce
- ara sözisimdoğrudan doğruya konuşulan veya yazılan konuyu ilgilendirmeyen dolaylı söz, bir cümlenin kuruluşunda açıklayıcı olarak kullanılan
- ara tümceisimara cümle
- aralık vermekfiilyeniden başlamak üzere bir işi kısa süre bırakmak
- araç durumuisimyüklemin neyle, hangi araçla veya kiminle gerçekleştiğini bildiren, -(y)le/-(y)la (ile) ekini almış ad, araç hâli
- araç hâliisimaraç durumu
- araçlı geçişlisıfatettirgen çatı
- arkaizmisimKullanıldığı çağdan daha eski bir çağa ait bir biçimin, bir yapının özelliği
- artisimarka, geri
- art avurt ünsüzüisimdil ucunun art damağa çarpmasından oluşan ve dilin yanlarından akan ses