Nuh'un Gemisine Bühtan Edenler

Şiir, değer bilmeyen ve başkasına kara çalan kişileri eleştiren bir söyleyişe sahiptir. Başlıktaki “bühtan”, sözlükteki anlamıyla kara çalma, iftiradır. İlk dizedeki “yelken açıp yel kadrini ne bilir” sözü, rüzgârın değerini bilmeyen kişinin yelken açamayacağını düşündürür. Böylece bir şeyi tanımadan onun kıymetini bilmenin mümkün olmadığı vurgulanır.

Süleyman’ın kuş dilini bildiği söylenirken hemen ardından “Her Süleyman dil kadrini ne bilir” denir. Burada, aynı adı taşımak ya da benzer bir konumda bulunmak, dilin değerini kendiliğinden kavramaya yetmez. Şiir, bilginin ve anlayışın kişiye göre değişebileceğini ima eder. “Her” sözü, kişileri tek tek kapsayan bir genelleme kurar; ancak bu genelleme, herkesin aynı niteliğe sahip olduğu anlamına gelmez.

İkinci bölümde atların farklı davranışlarından, ardından gübreliğe konan kargalarla has bahçedeki güllerden söz edilir. “Kargalar / Has bahçede gül kadrini ne bilir” karşıtlığı, güzelliğin ve değerin onu fark etmeyen biri için anlam taşımadığını anlatır. Bu imgeler, şiirin temel düşüncesini doğa ve hayvanlar üzerinden görünür kılar.

Son bölümde dünya kendisininmiş gibi zenginlik taslayan, helal ekmeğine haram katan ve sonradan beyliğe erişen kişiler ele alınır. Sözlükte “zenginlik”, varlıklı olma durumudur; şiirde ise varlık ve makam, insanı değerbilir yapmaz. “Zalim olur el kadrini ne bilir” dizesi, zalimin insanların kıymetini bilmediğini söyler. Böylece şiir, servet ve güç karşısında insan değerini gözeten, ölçülü ve adil bir tutumu öne çıkarır.