benmerkezcil

Benmerkezcil Ne Demek?

Benmerkezcil sözcüğü, kişinin dünyayı kendi merkezinden görmesi ve diğer insanların da aynı şekilde düşündüğünü ya da hissettiğini varsayması durumunu ifade eder. Bu yaklaşımda birey, kendi isteklerini, düşüncelerini ve değer yargılarını öncelikli sayar. Karşısındakinin durumunu anlamakta zorlanır çünkü olaylara başkalarının gözünden bakmak yerine sürekli kendi penceresinden bakar.

Ruh bilimi bağlamında benmerkezcilik, gelişim sürecinin bir parçası olarak da ele alınır. Özellikle çocukluk döneminde belirgin olan bu tutum, bazı yetişkinlerde davranış örüntüsü hâline gelebilir. Ancak benmerkezcil sıfatı gündelik dilde daha çok, yetişkin bir kişinin bencilce ve başkalarını önemsemeyen tutumlarını nitelendirmek için kullanılır. Bu kullanımda sözcük, yalnızca psikolojik bir kavramı değil; aynı zamanda bir davranış biçimini, bir kişilik özelliğini de işaret eder.

Benmerkezcil Nasıl Kullanılır?

Benmerkezcil sıfatı çoğunlukla bir kişiyi ya da o kişinin davranışını nitelemek için kullanılır. "Benmerkezcil biri", "benmerkezcil bir tavır", "benmerkezcil yaklaşım" gibi tamlamalar yaygındır. Sözcük; gündelik konuşmada, yazılı anlatımda ve psikolojiyle ilgili metinlerde aynı anlamı koruyarak kullanılır. Yapıca "ben", "merkez" ve "-cil" öğelerinin birleşmesinden oluşan bu sıfat, dilbilgisi bakımından sıfat tamlamalarında nitelediği addan önce gelir. Ayrıca "davranmak", "olmak", "tavır sergilemek" gibi fiillerle birlikte sıklıkla yer alır.

Sözcüğün kullanımına ilişkin örnek cümleler şöyledir: "Bu kadar benmerkezcil davranmasaydı, arkadaşlarının neden kırıldığını anlayabilirdi." "Benmerkezcil bir tutumla her kararı tek başına almak istemesi, ekipteki huzurun bozulmasına yol açtı." "Eleştirileri kişisel algılaması, benmerkezcil bakış açısının bir sonucu olarak değerlendirilebilir." "Benmerkezcil insanlar, konuşmalarda sözü sürekli kendilerine getirme eğilimindedir."

Benmerkezcil ile Eş ve Yakın Anlamlı Kelimeler

Benmerkezcil sözcüğünün en yakın eş anlamlısı benmerkezcidir. İki sözcük de "ben + merkez" kökünden türemiştir ve aynı tutumu anlatır; aralarında belirgin bir anlam farkı yoktur. Gündelik dilde benmerkezci daha yaygın görülürken, benmerkezcil daha az kullanılan bir biçimdir. Her ikisi de ruh bilimi terimi olarak kabul edilir.

Egosantrik sözcüğü de benmerkezcil ile aynı kavramı karşılar. Egosantrik, Fransızca kökenli bir terimdir ve "beni merkeze koyan" anlamına gelir. Türkçede özellikle psikoloji ve felsefe metinlerinde kullanılır. Bencil sözcüğü ise benmerkezcil ile yakın anlamlı olsa da nüans farkı taşır. Bencil daha çok kendi çıkarını düşünen ve paylaşmayı sevmeyen kişiyi anlatırken; benmerkezcil, kişinin olayları yalnızca kendi bakış açısından değerlendirmesi ve başkalarının farklı düşünebileceğini kavramakta güçlük çekmesi anlamına gelir. Bu nedenle her benmerkezcil tutum bencillikle eşitlenemese de iki özellik sıklıkla bir arada görülür.

Benmerkezcil Hangi Durumlarda Kullanılır?

Benmerkezcil sıfatı; arkadaşlık, aile, iş ve okul gibi farklı sosyal ortamlarda, bir kişinin başkalarını dinlemeyen, anlamayan ya da önemsemeyen davranışlarını eleştirmek için tercih edilir. Örneğin bir toplantıda yalnızca kendi fikrinin doğru olduğunu savunan ve diğer önerilere kapalı olan kişi benmerkezcil olarak nitelendirilebilir. Aynı biçimde bir tartışmada karşısındakinin gerekçelerini değerlendirmeden kendi haklılığına odaklanan kişi için de bu sıfat kullanılır.

Sözcük ayrıca bir tutumun ya da yaklaşımın niteliğini vurgulamak için de kullanılır. "Benmerkezcil bir değerlendirme" ifadesi, yapılan değerlendirmenin nesnel olmadığını ve kişinin kendi konumundan kaynaklanan bir sınırlılık taşıdığını anlatır. Bu yönüyle benmerkezcil yalnızca bir karakter özelliğini değil, aynı zamanda bir düşünme biçimini de işaret eder.

benmerkezcil hakkında sık sorulan sorular