Sözlük dizini
Atasözleri
2.677 madde
- keçinin sevmediği ot burnunun dibinde biteratasözüKişi neyi sevmezse o şey onu bulur.
- keçinin sumağa ettiğini sumak keçiye edecekatasözüSumak yaprağı ve meşe külü -içindeki tanen dolayısıyla- deri tabaklamakta kullanılır. Keçi, derisinin böylece hırpalanmasıyla canlı iken yaptığının karşılığını görür.
- keçiye can kaygısı, kasaba et kaygısıatasözüBaşkasının büyük zararı karşısında kendi küçük yararını düşünenler için sitem olarak söylenen bir söz.
- keçiye can kaygısı, kasaba yağ kaygısıatasözüDeğişmez bir kuraldır: Bir kişi önemli bir kaybından dolayı çırpınıp kıvranırken başka birkişi bu durumdan ne kadar çok yararlanabileceğini düşünür.
- keçiye içki içirmişler kurdun evini sormuşatasözüBelli bir olgunluğa erişmemiş kişilerin kendilerini olduğundan büyük görmelerini anlatan bir söz.
- kibirliye kibir göstermek sadakadıratasözüKendini büyük gören ve öyle hareket eden kişilere karşı en uygun davranış biçimi onlara layık oldukları biçimde karşılık vermektir. Kibirli kişiler karşısında sessiz kalmak veya tevazu göstermek onları şımartır ve hadlerini bilmez yapar. Oysa böyle kişilere karşı kibirli davranmak, ileride doğabilecek aksaklıkları bertaraf etmek açısından bir iyilik sayılır.
- kimi köprü bulamaz geçmeye, kimi su bulamaz içmeyeatasözüKimi kişiler bir şeyin bolluğundan yakınır, ondan kurtulmanın yollarını ararlar. Kimi kişiler aynı şeyden yoksun olmanın sıkıntısını çekerler.
- kiminin devesi, kiminin duasıatasözüVarlıklı olanların parası, yoksul olanların da duası alınarak işler yürütülür.
- kimse ayranım ekşi demezatasözüHerkes satacağı malı över. Kendi tutumunu ve tuttuğu kimseleri savunur. Başkaları eleştirseler de bunlara toz kondurmaz.
- kimse bilmez, kim kazana kim yiyeatasözüBir kimse çalışıp çabalar; kendisinin ve çoluk çocuğunun geleceği için mal biriktirir. Ancak, kimi zaman olaylar öyle gelişir ki bu kazancı, düşündükleri değil hatır ve hayalde olmayan kişiler yer.
- kimse kendi memleketinde peygamber olmazatasözüKişinin değeri, doğup büyüdüğü yerde gereği gibi bilinmez. Daha önce ad kazanmış kimseler vardır. Aile rekabetleri vardır. Küçüklüğünde yaptığı çocukça davranışları bilenler vardır. Bütün bunlar, onun yüksek bir kişi olarak kabul edilmesini engeller.
- kimse kimsenin kısmetini yemezatasözüKimi zaman bir kimsenin eli altındaki yiyecek türlü nedenlerle yenilmez, kalır. Bu sırada dışarıdan biri gelir, yemeğe alıkonulur. Hazır bulunan yiyecek ona ikram edilir. Demek ki bu yiyecek onun kısmetiymiş, asıl sahibinin kısmeti değilmiş denilir. Bu durum, kimse kimsenin kısmetini yemez gerçeğini kanıtlar. Yan yana aynı malı satan iki esnaf da böyle düşünür: Gelen müşteri, her iki malı görür, ama ancak birini satın alır. Satıcılar kısmet satanınmış inancında birleşirler.
- kimse kimsenin çukurunu doldurmazatasözüYaşlı bir kişi, çok sevdiği bir genç ölünce keşke onun yerine ben öleydim der. Kimi zamanda biz o değerli adam öleceğine şu işe yaramaz adam ölmeliydi deriz. Kimse kimsenin yerine ölemez.
- kimseden kimseye hayır yokatasözüinsan, yapacağı işte yalnız kendi gücüne güvenmelidir. Başkasının yardımını bekler ve bunagüvenirse düş kırıklığına uğrar.
- kimsenin ahı kimsede kalmazatasözüZulüm görenin ahı, zulmedene hayretmez.
- kimsenin çırası tana kadar yanmazatasözüHiç kimsenin parlak yaşamı sürekli olmaz.
- kimseye arşınına göre bez vermezleratasözüGözü yükseklerde olan, aşırı istekleri bulunan kimseye düşlediği ölçüye göre değil, içinde yaşadığı ortamın ölçüsüne göre bir pay verilir.
- kiraz dut yetişmese beni yiyenin boynunu sapıma döndürürüm demişatasözüKiraz, yiyene yumuşaklık verir; kişiyi zayıflatır. Hemen ardından yetişen dut ise besleyicidir.
- kişi arkadaşından bellidiratasözüBir kimsenin nasıl bir kişi olduğunu öğrenmek isteyen, arkadaşının kişiliğine bakmalıdır.
- kişi ne yaparsa kendine yaparatasözüiyilik yapan iyilik, kötülük yapan kötülük bulur.
- kişi refikinden azaratasözü"Kötü arkadaş, kişiyi kötü yola sürükler iyi arkadaş kişiyi iyi yola sürükler" anlamında bir söz.
- kişinin kendine ettiğini kimse edemezatasözüBir kimse kimi zaman tedbirsizliği yüzünden öyle yanlış iş yapar, başını öyle derde sokar ki böyle bir kötülüğü başkaları ona yapamaz.
- kişiyi vezir eden de karısı, rezil eden deatasözüKarı akıllı olursa kocasının toplum içindeki yerini her bakımdan yüceltir. Akılsız, tutumsuz,ahlaksız... olursa kocasını perişan, kepaze eder.
- kocana göre bağla başını, harcına göre pişir aşınıatasözüKişi, tutumunu çevresindekilerin durumuna göre düzenlemeli ve kendi varlığına uygun biryaşayış sürmeli, gücünün üstünde işler yapmaya kalkışmamalıdır.
- kocanın kabı ikiyse birini kıratasözüKıskanç kadın, kocasının aşırı zengin olmasını istemez; çapkınlığa başlar diye.
- kol kırılır yen içinde kalıratasözüBirbirine yakın insanlar ve/veya gruplar arasında olabilecek sorunların, yine bu bütünlük içerisinde konuşulması ya da halledilmesi gereklidir. Yaşanan problemler mümkün olduğunca kendi aralarında çözülmelidir. Özel durumların ilgisiz kişilere duyurulmaması gerekir. "Yen" eski dilde elbise kolu manasındadır, yani kişinin kolunun ne halde olduğu dışarıdan görünmez. Bu atasözünun devamı ise şöyledir: "baş yarılır fes içinde kalır".
- komşu boncuğunu çalan gece takınıratasözüHırsızlık malı, sahibinin göremeyeceği yer ve zamanda kullanılır.
- komşu ekmeği komşuya borçturatasözüKomşunuz size bir ikramda bulunur, bir şey armağan ederse, siz de ona ikramda bulunmalı armağan vermelisiniz.
- komşu hakkı, Tanrı hakkıatasözüKomşular arasında yakın, kaçınılmaz ilişkiler vardır. Komşular birbirlerini incitmemeli,birbirlerinin hatırını saymalı, birbirlerine yardım etmelidirler. Bu ödevleri yerine getirenler,Allah'a karşı da ödevlerini yapmış olurlar.
- komşu iti komşuya ürümezatasözüKomşudaki uygunsuz kişi, başkalarını incitse de komşusunu rahatsız etmez.