İçeriğe geç
2Wsözlük

Şiir

Hürriyet Kasidesi

Namık Kemal

Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram
Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selametten Çekildik izzet ü ikbal ile bab-ı hükûmetten Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez ianetten Hakir olduysa millet şanına noksan gelir sanma Yere düşmekle cevher sakıt olmaz kadr ü kıymetten Vücudun kim hamir-i mâyesi hâk-i vatandandır Ne gam rah-ı vatanda hak olursa cevr ü mihnetten Muini zalimin dünyada erbab-ı denaettir Köpektir zevk alan sayyad-ı bi-insafa hizmetten Hemen bir feyz-i baki terk eder bir zevk-i faniye Hayatın kadrini âli bilenler hüsn-i şöhretten Nedendir halkta tul-i hayata bunca rağbetler Nedir insana bilmem menfaat hıfz-ı emanetten Cihanda kendini her ferdden alçak görür ol kim Utanmaz kendi nefsinden de ar eyler melametten Felekten intikam almak demektir ehl-i idrake Edip tezyid-i gayret müstefid olmak nedametten Durup ahkam-ı nusret ittihad-ı kalb-i millette Çıkar asar-ı rahmet ihtilaf-ı rey-i ümmetten Eder tedvir-i alem bir mekînin kuvve-i azmi Cihan titrer sebat-ı pay-ı erbab-ı metanetten Kaza her feyzini her lutfunu bir vakt için saklar Fütur etme sakın milletteki za'f u betaetten Değildir şîr-i der-zencire töhmet acz-i akdamı Felekte baht utansın bi-nasib- erbab-ı himmetten Ziya dûr ise evc-i rif'atinden iztırâridir hicâb etsin tabiat yerde kalmış kabiliyetten Biz ol nesl-i kerîm-i dûde-i Osmaniyânız kim Muhammerdir serâpâ mâyemiz hûn-ı hamiyetten Biz ol âlî-himem-i erbâb-ı cidd ü ictihâdız kim Cihangirâne bir devlet çıkardık bir aşiretten Biz ol ulvi-nihâdânız ki meydân-ı hamiyette Bize hâk-i mezar ehven gelir hâk-i mezelletten Ne gam pür âteş-i hevl olsa da gavgâ-yı hürriyet Kaçar mı merd olan bir can için meydân-ı gayretten Kemend-i can-güdâz-ı ejder-i kahr olsa cellâdın Müreccahtır yine bin kerre zencîr-i esâretten Felek her türlü esbâb-ı cefasın toplasın gelsin Dönersem kahbeyim millet yolunda bir azîmetten Anılsın mesleğimde çektiğim cevr ü meşakkatler Ki ednâ zevki aladır vezâretten sadâretten Vatan bir bî-vefâ nâzende-i tannâza dönmüş kim Ayırmaz sâdıkân-ı aşkını âlâm-ı gurbetten Müberrâyım recâ vü havfden indimde âlidir Vazifem menfaatten hakkım agrâz-ı hükümetten Civânmerdân-ı milletle hazer gavgâdan ye bidâd Erir şemşîr-i zulmün âteş-i hûn-i hamiyetten Ne mümkün zulm ile bidâd ile imhâ-yı hürriyet Çalış idrâki kaldır muktedirsen âdemiyetten Gönülde cevher-i elmâsa benzer cevher-i gayret Ezilmez şiddet-i tazyikten te'sir-i sıkletten Ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten Senindir şimdi cezb-i kalbe kudret setr-i hüsn etme Cemâlin ta ebed dûr olmasın enzâr-ı ümmetten Ne yâr-ı cân imişsin ah ey ümmid-i istikbâl Cihanı sensin azad eyleyen bin ye's ü mihnetten Senindir devr-i devlet hükmünü dünyaya infâz et Hüdâ ikbâlini hıfzeylesin hür türlü âfetten Kilâb-ı zulme kaldı gezdiğin nâzende sahrâlar Uyan ey yâreli şîr-i jeyân bu hâb-ı gafletten

Şiir açıklaması

Şiirde konuşan kişi, çağın hükümlerinin doğruluktan uzaklaştığını söyleyerek yönetim çevresinden çekildiğini belirtir. Ancak bu geri çekiliş, halka hizmetten vazgeçmek değildir: İnsan olduğunu bilenlerin hizmetten usanmayacağını, mazuma yardım etmenin erdem olduğunu savunur. Böylece şiir, kişisel çıkar yerine sorumluluğu ve adaleti öne çıkarır.

Milletin değerini anlatırken yere düşen cevher imgesinden yararlanır: Bir şeyin düşmesi, onun değerini yok etmez. “Hâk-i vatan” ifadesindeki hâk, sözlükteki anlamıyla topraktır; vatan toprağı için sıkıntıya katlanmanın kaygı verici olmadığını söyler. Bu dizeler, milletin itibarı zedelense de özündeki kıymetin kaybolmayacağı düşüncesini taşır.

Şiirde birlik ve gayret, iyileşmenin ve başarıya ulaşmanın koşulları olarak sunulur. Kalplerin birleşmesiyle yardım ve iyilik belirtilerinin ortaya çıkacağı; azim ve sebatın dünyayı değiştirebileceği anlatılır. “Fütur etme” sözü, bezginliğe ve umutsuzluğa kapılmama çağrısıdır. Zorluklar karşısında çalışmayı artırmak, geçmiş pişmanlıklardan yararlanmak da öğütlenir.

Son bölümlerde hürriyet, yüzü görülen ve sevilen bir varlık gibi seslenilen güçlü bir imgeye dönüşür; gelecek için umutla ilişkilendirilir. Esaret zincirinden kurtulma arzusu, zulme rağmen özgürlük için mücadele etme kararlılığıyla birleşir. Kapanıştaki “yâreli aslan” ve uyku imgeleri, milletin uyanmaya çağrıldığını düşündürür. Şiirin genelinde özgürlük, birlik ve yılmadan hizmet etme düşünceleri öne çıkar.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

gam
tasa, kaygı, üzüntü
tabiat
doğa
hab
Uyku.
infaz
Bir kararı, bir yargıyı yerine getirme; uygulama, yürütüm
baht
yazgı.
zevk
hoşa gitmek veya çekici bir şeyin elde edilmesinden, düşünülmesinden doğan hoş duygu, haz
şiddet
bir hareketin, bir gücün derecesi, yeğinlik, sertlik
hâk
toprak.
yâr
sevgili
her
önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
fütur
bezginlik, umutsuzluk, usanç
istikbal
gelecek
ahkâm
hükümler
ihtilaf
ayrılık, anlaşmazlık, aykırılık, uyuşmazlık
tedvir
çevirme, döndürme
didar
yüz
sıdk
doğruluk, gerçeklik
tul
boylam

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)