Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
464 madde · “A” harfi
- at ölür, itlere bayram oluratasözüYüksek kimselerden birinin ölümü ya da görevden ayrılması, kimi zaman, aşağılıkkimselerin işine yarar.
- at, adımına göre değil, adamına göre yürüratasözüAtın yürüyüşü binicisinin yönetimine bağlı olduğu gibi, bir işin yürüyüşü de iş başındakinin bilgisine, çabasına, tutumuna göre değişir.
- ata arpa, yiğide pilavatasözüYaratığın gücü, gelişmesine yarayan şeyle artar.
- ata bindin aman verme, indin saman vermeatasözüAt binerken atı yor, aman verme
- ata binen nalını, mıhını araratasözüKişi, kullanacağı şeyin ayrıntılarını da almalı, eksik bir durumu kalmamasına dikkatetmelidir.
- ata binersen Allah'ı, attan inersen atı unutmaatasözüAta bindiğin zaman insafsızlık etme, hayvanı çok hırpalama. Buna Tanrı razı olmaz. (Ya da ata bindiğin zaman böbürlenme; böbürleneni Tanrı sevmez), Attan indiğin zaman da onunyemini, suyunu, tımarını unutma.
- ata da soy gerek, ite deatasözüBütün yaratıkların soylusu üstün niteliktedir.
- ata dost gibi bakmalı, düşman gibi binmeliatasözüAta iyi baktıktan sonra, yora yora bininiz; korkmayınız, sarsılmaz. Çalıştırdığınız işçileringücü de iyi beslenmeleriyle artmaz mı?
- ata dostu oğla mirastıratasözüBabamızın dostları, babamızdan bize kalan miras gibidir. Bizi kollarlar. Sıkışıkdurumlarımıda bize her türlü yardımı yaparlar.
- ata eyer gerek, eyere er gerekatasözüBir işletmeyi önce donatmalısınız; sonra da iyi bir yöneticiye teslim etmelisiniz ki istediğiniz verimi alabilesiniz.
- ata malı mal olmaz, kendin kazanmak gerekatasözüBabadan kalan mal kalıcı değildir. Kazancı olmayan kişi bunu çabuk bitirir. Kişinin gerçekmalı, kendi çalışmalarıyla elde ettiği maldır. Kazancı olan kimsenin malı bitmez.
- atalar sözünü tutmayanı yabana atarlaratasözüAtaların yol gösterici öğütlerine ve geleneklere önem vermeyen, ahlak kuralları dışına çıkankimse ile herkes ilişkisini keser. Tek başına kalan bu kişi, toplum içinde itelenir; horlanır.
- atalar çıkarayım der tahta, döner dolanır gelir bahtaatasözüAna baba, çocuğuna mutlu bir yaşayış sağlamaya çalışır. Ama kaderde nasıl bir yaşayış varsaancak o gerçekleşir.
- ataların sözü Kuran'a girmez; ama yanınca yürüratasözüAtasözleri, Tanrı sözleri değildir ama onun gibi kutsal sayılır; gereklerine uyulur.
- atasını tanımayan Allah'ını tanımazatasözüBir kişinin, buğruklarına saygı göstereceği kimseler arasında babası başta gelir. Onutanımayan kişi, ana ve babaya itaat etmeyi emreden Tanrı'yı da tanımıyor demektir.
- ateş alev ile söndürülmezatasözü"Kişiler arasında meydana gelen düşmanlık ancak barışçı yöntemlerle dindirilir" anlamında bir söz.
- ateş demekle ağız yanmazatasözüKişi, zararlı bir eylemin sözünü etmekle kendisini zarara sokmuş olmaz.
- ateş düştüğü yeri yakaratasözüFelaket kimlerin başına gelirse onları yakar, sürekli bir acı içinde bırakır
- ateşle barut bir yerde durmazatasözüİkisinin bir arada bulunması çok tehlikeli olan şeyler birbirinden uzak tutulmalıdır.
- atlar nallanırken kurbağa ayağını uzatmazatasözüHerkese durumuna, değerine göre davranışta bulunulur; iş verilir. Değersiz kişi, kendisine de değerli kişi gibi ilgi gösterilmesini beklememelidir.
- atlar nallanırken kurbağalar ayak uzatmazatasözüküçükler büyüklerin yanında hadlerini bilmelidir.
- atlar tepişir, arada eşekler eziliratasözüGüçlü kimseler birbirlerine girerler. Bundan, aralarında bulunan güçsüzler zarar görür.
- atlı kaçar, kaçar; yaya arkasına ne düşer?atasözüBüyük işlere, bunu başaracak gücü olanlar girişir. Olanakları bulunmayanlar böyle işlere niçin girişirler?
- atlıya saat olmazatasözüAtla yolculuk yapan kimse için bir yolun kaç saatlik olduğu söz konusu değildir. Atlı, istersebeş saatlik yolu bir saatte alır. Bunun gibi, bol olanakları bulunan kimse, uzun bir süre içindeyapılabilecek işi kısa zamanda yapıverir.
- atta karın, yiğitte burunatasözüİyi koşan atın karnı, yiğit erkeğin burnu büyük olur.
- atta, avratta uğur vardıratasözüİnanışa göre at ve kendisiyle evlenilen kadın eve uğur getirir.
- attığın taş ürküttüğün kuşa değmezatasözüBir işi yapmak için kullanılacak kaynağın, işin sonucunda elde edeceğin faydadan daha büyük olacağı durumlarda kullanılan bir söz.
- atı alan Üsküdar’ı geçtiatasözüBir eyleme girişmek için artık çok geç kalındığını anlatan bir söz.
- atım tepmez, itim kapmaz demeatasözüHerkesin yaradılıştan birtakım sert huyları da vardır. Bunlar eğitimle bir dereceye kadaryumuşatılabilir. Size çok bağlı bulunan kişiler bile, bir zaman gelir, kendilerini tutamaz, siziincitirler.
- atın bahtsızı arabaya düşeratasözüDeğerli, ama yazgısı kötü kimseler, kişiliklerine yakışmayan ağır ve aşağılık işlerdekullanılırlar.