Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
126 madde · “Y” harfi
- ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeliatasözü"buranın şartlarına uymalı veya buradan ayrılmalı" anlamında kullanılan bir söz.
- ya evlat bir ya ocak köratasözüBir hayırlı çocuk, insanın ocağını söndürmemeye, adını andırmaya yeter. Çocuk çoğalırsa, üzüntü artar. Onları yetiştirmek güçleşir. Baba öldükten sonra, aralarında anlaşmazlıklar çıkar. Böyle bir durum ortaya çıkacağına, ocağın kör olması daha iyidir.
- ya işten artar ya diştenatasözüPara biriktirmek.
- ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi olatasözüDürüst kişi, kendini olduğu gibi gösterir. Kendini olduğundan üstün göstermek içtensizlik ve ikiyüzlülüktür. Kişinin görünüşü, gerçek durumunun aynası olmalıdır.
- yabancı koyun kenara yataratasözüBir yere yeni gelen kimse, çevredekilere pek yanaşmaz. Zaten onlar da kendisini hemen aralarına almazlar.
- yabancı koyun kenarda yataratasözü"Toplumdaki kişiler kısa zamanda büyük yakınlık göstermedikleri için yeni gelenler yabancılık çekerler" anlamında bir söz.
- yaka bir tarafta, paça bir taraftaatasözüKılık kıyafeti dağınık, düzensiz.
- yakasından itler tutsunatasözüBeter olsun, yazıklar olsun
- yakın dost hayırsız hısımdan yeğdiratasözüİlgi ve iyiliklerini görmekte olduğumuz komşu ve dostlarımız, hiçbir ilgisini görmediğimiz hısımlarımızdan, bize daha yakındır.
- yalancı kim? İşittiğini söyleyenatasözü"İnsanlar her duyduklarını,doğrulamadan başkalarına söylememelidirler. Eğer kişi, her duyduğunu doğru kabul edip aslını araştırmadan başkasına aktarırsa birilerini yanıltır; kendisi de yalancı konumuna düşer" anlamında bir söz.
- yalancının evi yanmış, kimse inanmamışatasözüYalan söylemeyi adet edinen kişinin sözlerine kimse inanmaz.
- yalancıyı kaçtığı yere kadar kovalamalıatasözüBir kişinin yalanını yakalayabilmek için söylediklerini kabul edip sonuca bakmalı. O zamansözlerinin doğru çıkmadığını kendisi de görecektir.
- yalanın kemiği yok ki boğazına bataatasözüBir sözün yalan olduğu bilinir, ancak söylenmesi engellenemez.
- yalnız kalanı kurt yeratasözüYardımcısı bulunmayan kişi, kendini tehlikeden koruyamaz.
- yalnız taş, duvar olmazatasözüNasıl, bir tek taş ile duvar örülemezse, insan da tek başına bir şey yapamaz.
- yalnız öküz, çifte koşulmazatasözüİki kişi ile yapılması gereken bir işi tek kişi ile yapmaya kalkışmak yanlıştır.
- yalnızlık Hakk'a mahsusturatasözü"Tek başına olmak, Tanrı'ya ait bir durumdur" anlamında bir söz.
- yalnızlık, Allah'a mahsusturatasözüİnsan toplumsal bir yaratıktır. Ancak toplumsal dayanışma ve iş bölümü içinde yaşayabilir.Tek başına yaşayamaz.
- yaman komşu, yaman avrat, yaman at; birinden göç, birin boşa, birin satatasözüSana üç öğüt: Komşun kötü ise başka yere göç, eşin geçimsizse ayrıl, atın azgınsa sat, kurtul.
- yanlış da bir nakışatasözüDüzgün işler arasında yapılan bir yanlış, kimileyin tekdüzeliği gideren bir süs olur.
- yanlış hesap Bağdat'tan döneratasözüYanlış bir yolda olduğunu anlayan kişi, bu uğurda ne denli emek ve para harcamış olursa olsun, geri dönüp doğru yola yönelmelidir.
- yanmış harmanın öşrü alınmazatasözüÖnce verimli iken kazaya uğramış olan şeyden, artık gelir, verim beklenmez.
- yanık yerin otu tez biteratasözüİnsanlara büyük ıstırap veren olaylar, bir zaman sonra unutulur.
- yaprağa yapış, atlas olsun; toprağa yapış, altın olsunatasözüİpek böceği besleyenler ve çiftçilikle uğraşanlar, emeklerinin doyurucu karşılığını alırlar.
- yapı taşı, yapıdan kalmazatasözüDeğerli kimse, boşta kalmaz. Kendisine iş verilir.
- yar, yıkıldığı gün tozaratasözüBir felaket meydana geldiği anda, büyük bir tepki ve panik yaratır. Ondan sonra, durumuneski ağırlığı kalmaz.
- yara, sıcakken sarılıratasözüBir acıyı dindirmek için gereken yardım, geç bırakılmamalı, hemen yapılmalıdır.
- yarım elma, gönül almaatasözüGönül almak, hatır sormak için yarım elma gibi küçük bir armağan yeter. Önemli olan,değerli armağan götürmek değil, hatırlayıp aramış olmaktır.
- yarım hekim candan eder, yarım hoca dinden ederatasözüBir iş, uzmanına yaptırılmaz da taklitçilere yaptırılırsa, istenilen gibi değil, ters bir sonuç verir. Nitekim hekim dururken, hekimlik taslayan birinin tedavisine başvurulması, insanın hayatına mal olabilir. Bilgisiz din adamı da dine aykırı olur.
- yarına kalan davadan korkmaatasözüBir anlaşmazlık başladığında iki taraf çok sinirli olur. Çatışmayı sürdürmek tehlikelere yolaçabilir.Görüşme ertelenirse sinirler yatışır. Konu daha serinkanla ele alınır.