Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
464 madde · “A” harfi
- alacağım olsun da alakargada olsunatasözüAlmak olanağı bulunmasa, dahası borçlu ile dövüşmek gerekse bile alacaklı olmak iyi bir şeydir.
- aleme cellat lazım; senin olman ne lazım?atasözüKötü, ağır bir iş yapılması söz konusu ise bu işi sen yapma; yapılması gerektiğine inananlar yapsın.
- alet işler, el övünüratasözüİnsan ne kadar usta olsa da, gerekli araçlar olmadıkça kusursuz iş yapamaz.
- alma alı, sat yağızı, bin doruya, besle kırıatasözüBiniciler al ve yağız renkli atları tutmazlar. Doru ve kır donlu atları makbul sayarlar. Atınıona göre seç.
- alma alı, satma kırı, ille doru, ille doru; yağızın da binde biriatasözüAt donları içinde en beğenileni doru renktir. Kır fena sayılmaz. Ama al renk beğenilmez.
- alma mazlumun ahını, çıkar aheste ahesteatasözüKimseye zulmedip ahını alma. Sonra yaptığın kötülüğün cezasını ömrün boyunca çekersin.
- alma sarı, satma sarı, kapındaysa tutma sarıatasözüSarı donlu at ne beslemeli, ne de alıp satmalıdır.
- alma soysuzun kızını, sürer anası iziniatasözüTerbiyesi kıt ailenin kızı da eğitimi kıt, görgüsüz olarak yetişir.
- almadan vermek, Allah'a mahsusatasözüTükenmez hazinesi bulunan, bir şey almaya ihtiyacı olmadan verebilen tek varlık, Tanrı'dır.İnsan bir şey kazanmamışsa, başkasından bir şey almamışsa neyi verebilir?
- almadığın hayvanı kuyruğundan tutmaatasözüAlmayacağın bir şeye, işinde çalıştırmayacağın kimseye, alacakmışsın, çalıştıracakmışsın gibi yakın ilgi gösterme, umut verme.
- alna yazılan başa geliratasözüKişi kaderi ne ise onu görür.
- alp yağıda, alçak çoğudaatasözüAlp ve yiğit kişiler duruşlarını düşman karşısında bozmazlar ama alçak kişiler savaş yüzü gördüğünde davranışları hemen değişir.
- alp çerigde, bilge tirikdeatasözüAlp ve yiğit kişiler duruşlarını ordu içinde bozmazlar, bilge kişiler ise toplantı ve derneklerde bilgelikleri ile fark edilirler.
- alt değirmen güçlü akaratasözüKaynakları eski ve bol olan kuruluşlar sağlam ve verimli olur.
- altı olur, yedi olur, hep Allah'ın dediği oluratasözüBiz önce ne hesaplar yaparsak yapalım, sonunda Tanrı'nın dilediği olur.
- altın ateşte, insan mihnette belli oluratasözüAltına benzeyen maddenin altın olup olmadığı, nasıl ateşe dayanıklılık derecesi ile anlaşılırsa bir kişinin değeri de sıkıntılara katlanma, zorlukları yenme ve benliğini koruma gücü ile ölçülür.
- altın kepeğe muhtaçatasözüYüksek düzeyde olan her şey, önemsiz görünen nesnelerle değer kazanır. Kepekle ovulmasa altın parlamaz. Bunun gibi, zengin yoksula, usta çırağa... gereksinim duyar.
- altın leğenin kan kusana ne faydası var?atasözüAğır hasta, ya da dertli olan kimse, zengin olmuş neye yarar?
- altın pas tutmazatasözüŞerefli, temiz insana hiç kimse leke süremez.
- altın yerde paslanmaz, taş yağmurdan ıslanmazatasözüNe türlü uygunsuz koşullar içinde bulunursa
- altının kıymetini sarraf biliratasözüBir kimsenin, bir şeyin değerini, ancak bu konularda uzmanlığı bulunanlar bilir.
- alçacık eşeğe herkes bineratasözüGüçsüz ve koruyucusuz kişiyi buyruk altına almak ve hırpalamak kolaydır.
- alçak at binmeye kolay, öksüz çocuk dövmeye kolayatasözü"Alçak ata binmek, güçsüz, korunmasız kimseyi dövmek marifet değildir." anlamında bir söz.
- alçak uçan yüce konar, yüce uçan alçak konaratasözüAlçakgönüllü olan ve büyüklük taslamayan, saygı görür; toplum içinde yükselir. Kendini herkesten üstün gören sevilmez; toplum içinde iyi bir yer alamaz.
- alçak yer yiğidi hor gösteriratasözüBasit bir çevrede yaşayan, önemsiz bir görevde çalışan değerli kişi, kendisini gösteremez;layık olduğu ünü kazanamaz; sıradan bir kimse sanılır.
- alçak yerde tepecik kendisini dağ sanıratasözüBilgili kimselerin bulunmadığı bir toplulukta az bilgili kişi dahilik taslar.
- alçak yerde yatma sel alır, yüksek yere yatma yel alıratasözüİnsan kendi durumuna uygun bir yaşayış sürmeli, arkadaşlarını ona göre seçmelidir. Çok aşağı yaşayış koşulları da, çok yüksek yaşayış koşulları da kendisine zarar verir.
- alın yazısı değişmezatasözüKişi ne yapsa kaderini değiştiremez. Başına ne gelecekse gelir.
- alışmadık götte don durmazatasözüBir kimse alışmadığı, sıkıcı duruma kendini kolay kolay uyduramaz. Ondan kurtulmaya çalışır.
- alışmış kudurmuştan beterdiratasözüAlıştığı işten vazgeçemeyen kişi, kudurmuştan daha azgındır. O işi saldırırcasına yapar.