Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
464 madde · “A” harfi
- alışmış kursak, bulamacını isteratasözüKişi, yararlanmaya alıştığı şeyden yoksun kalmak istemez.
- aman dayı ölüyorum, valla yeğen sen bilirsinatasözüBazı durumlarda yakın akrabalar dahi kişiye yardım etmez veya edemez.
- aman diyene kılıç kalkmazatasözüKişi, mertliğine sığınıp teslim olan düşmanın canına kıymamalıdır.
- amca baba yarısıatasözüAmca, kardeşinin çocuğuna kendi çocuğu gibi ilgi gösterir. Çocuk da amcasına, babasına karşı beslediği duygularla bağlı olur.
- amcam dayım herkesten aldım payımatasözüKimseden yardım beklememeli. Kişiye en yakın akrabalarının bile yardım etmediğidenemelerle anlaşılmıştır.
- amcamla dayım, hepsinden aldım payımatasözüYakınlarından beklediği ilgi ve yardımı görmeyen bir kimse artık onlardan yeni bir istekte bulunamaz.
- an beni bir kozla, o da çürük çıksınatasözüArkadaşlar, tanıdıklar arasında armağan, beklenen bir şeydir. Armağan, bir kişinin hatırlandığını belirtmesi bakımından önemlidir; değeri de buradadır. Ne kadar küçük bir şey olursa olsun; isterse işe yaramasın.
- ana besler hurmayla, eloğlu karşılar yarmaylaatasözüHer anne, çocuğunu büyük bir şefkat ve özenle nazlı olarak yetiştirir. Çocuk topluma karışınca yaşamın ve çevresinin insafsızlıklarıyla karşılaşır.
- ana gezer, kız gezer; bu çeyizi kim düzer?atasözüBir ailenin, bir kuruluşun yöneticileri ve yönetilenleri, yapılacak işlere boş verirlerse o işler kendiliğinden ortaya çıkar mı?
- ana hakkı Tanrı hakkıatasözüEvlatların analarına karşı olan yükümlülükleri, Tanrı'ya karşı olan yükümlülükleri kadar kutsaldır.
- ana ile kız, helva ile kozatasözüKoz helvasının içindeki cevizle helvayı ayırmak nasıl olanaksızsa, ana ile kızı da birbirinden ayırmak öylece olanaksızdır.
- ana kızına taht kurar, kız bahtı kocadan araratasözü"Kocası iyi olmayan bir kadın, kendi ne kadar zengin olursa olsun mutlu olamaz" anlamında kullanılan bir söz.
- ana kızına taht kurmuş, baht kuramamışatasözüAna baba, kızlarını sultanlar gibi yaşatabilirler. Ama onun evlendikten sonra mutlu olmasını sağlamak, ellerinde değildir.
- ana yüreğini ite atmışlar da it yememişatasözüAnnenin şefkati, merhameti herkesçe görünür, bilinir
- ana yılan, sözü yalan, karı çiçek, sözü gerçekatasözüKarısını çok seven ve anasıyla karısı arasındaki geçimsizlikte anasını haksız bulan oğulun yargılarıdır bunlar.
- ana, yürekten yanaatasözüBir kimseye candan, yürekten bağlı olan, onun üzüntülerini gerçekten paylaşan varlık,anasıdır.
- anadan olur daya, hamurdan olur mayaatasözüHiçbir dadı annenin yerini tutamaz. Hamurun mayası yine kendisindedir. Demek ki bir işikusursuz yapabilmek için özüne uygun en iyi araç kullanılmalıdır. Derme çatma araçlarla yapılanişten iyi sonuç alınamaz.
- anahtar doğruyadıratasözüBir yerin kilitlenmesi, kötü niyetli olmayanlar için işe yarar. Ama hırsız için işe yaramaz.
- analı kuzu, kınalı kuzuatasözüAnnesi sağ olan çocuk bakımlı, giyimli, temiz, süslüdür. Annesi ölmüş olan çocukta bakım, giyim, temizlik, süs bulunmaz.
- analık usta, yumağı ufak yapar; çocuklar usta, ekmeği çifte kaparatasözüBir nesneyi paylaştıran kişi, eşitlik ilkesini gözetmekle birlikte, payları beklenenden daha küçük ölçüde dağıtmaya kalkarsa, paydan yararlanacak olanlar, yine eşit olarak daha çok pay alma yolunu bulurlar.
- anam babam kesem, elimi soksam yesematasözüKişi, başkasından yardım beklememeli, kendi kazancıyla geçinmelidir.
- anamın öleceğini bilseydim kulağı dolu darıya satardımatasözüİnsan en değerli bir malının karşılıksız olarak elinden gideceğini bilse, onu yok denilecek kadar az para ile satar.
- anan güzel idi, hani yeri, baban zengin idi, hani eviatasözüHiçbir duruma güvenilmez. Bizim olan hiçbir şey, sürekli olarak elimizde kalmaz. Genç ikengüzel olanlar, yaşlandıkça güzelliklerini yitirirler. Önce zengin olanlar, gün gelir, evlerindenolurlar.
- ananın bahtı kızınaatasözüBir anne, mutlu ya da mutsuz, nasıl bir evlilik yaşayışı geçirirse, kızı da öyle bir evlilikyaşayışı geçirir.
- ananın bastığı yavru incinmezatasözüAnnenin acı sözü, dayağı çocuğuna ağır gelmez. Çünkü anne bunları onun iyiliği için yapar.Anne çocuğunu öyle korur ki, üzerine basması gerektiği zaman bile incitmeyecek biçimde basar.İncitse de çocuk bunu bildiğinden incinmemiş gibi davranır.
- ananın çıktığı dala kızı salıncak kuraratasözüBüyüklerinin tutumu çocuklara örnek olur. Çocuklar o yolu benimser; bununla yetinmeyerekdaha ileri giderler.
- anasına bak kızını al, kenarına bak bezini alatasözüKız annesinin birçok huylarını doğuştan almış bulunur. Sonra da annesinin eğitimi ile yetişir. Bunun için bir kızın niteliklerini öğrenmek isteyenler, annesine benzeyeceğini düşünürlerse yanılmamış olurlar. Nitekim bir kumaşın kenarına bakanlar, her yerini görmüş gibi olurlar.
- anayı kızdan ayıran paraatasözüKişisel çıkar, ana-kız arasındaki bağın kopmasına bile yol açabilir. Sarsılmaz sanılan yakındostluklarda da...
- anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna azatasözüAnlayışlı kimselere basit bir ima bile yeter, oysa anlayışsız kimselere ne söylense yararsızdır.
- aptal ata binerse bey oldum sanır, şalgam aşa girerse yağ oldum sanıratasözüGörgüsüz kişi layık olmadığı bir iş başına geçerse, gerçekten değeri varmış gibi bir kuruntu gösterir.