Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
196 madde · “D” harfi
- deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsunatasözüDüşüncesiz ve yersiz davranın, gerçeği görmeyen, anlayışı kıt kimseler yaptıkları işlerin, söyledikleri sözlerin ne gibi sonuclar doğuracağını hesap edemezler. Bu yanlarıyla, iyi niyetlide olsalar dostlarına bilmeyerek zarar verebilirler. Bunun aksine, akıllı düşmanın neler yapabileceği, hangi yollara başvuracağı önceden tahmin edilip sezilebilir; dolayısıyla kişi tedbirini alır, kendisine gelebilecek zararları önlemeye çalışır.
- deli ile çıkma yola, başına getirir belaatasözüDeli, kendisiyle arkadaşlık edenin başına çeşit çeşit dert açar.
- deli kız düğün etmiş, kendi baş sedire geçmişatasözüDensiz, budala ev sahibi, konuklarından çok kendini ağırlanacak konuk yerine koyar.
- deliden al uslu haberiatasözüDeli sır saklamasını bilmez. Gördüğünü, bildiğini olduğu gibi söyler. Bundan dolayı -zamanolur ki- haberin doğrusu ondan alınır.
- delik büyük, yama küçükatasözü"Eldeki olanaklar gerekenden çok az" anlamında bir söz.
- delikli boncuk yerde kalmazatasözü"Az çok işe yarayan her şeyin isteklisi bulunur." anlamında kullanılan bir söz.
- delikli taş yerde kalmazatasözüBilgili, becerikli kişi boşta bırakılmaz. Her halde bir iş başına getirilir.
- delilsiz cennete bile girilmezatasözüKişiye, bir yere yanılmadan gidebilmesi için olduğu gibi, istediği şeyi elde edebilmesi için de yol gösteren gerektir.
- deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamışatasözüAklı kıt kişi, bir kez hoşuna gitmiş olan şeye benzettiği nesneyi, gerçekten ona benzemesede, elde etmeye can atar.
- deliye geçit yoklatırlaratasözüYapılacak bir işte tehlike olasılığı varsa ilk girişim için saf kişiler öne sürülür.
- deliye her gün bayramatasözüher fırsattan yararlanarak bayrammış gibi davrananlara ve her şeyi eğlenceli yönden alanlara söylenen bir söz.
- deliye taş atma, başını yararatasözüDavranışlarında denge bulunmayan kimseye dokunma. Sonra sana öyle çılgınca saldırır ki yaptığına pişman olursun.
- demir nemden, insan gamdan çürüratasözüNem demiri nasıl paslandırır, çürütürse gam da insam öylece yıpratır, harap eder.
- demir tavında, dilber çağındaatasözüHer işin yapılması için en uygun olan bir zaman, bir durum vardır. Demir ateşte ısınıp kızardığı zaman yumuşar, dövülüp biçimlendirilir. Güzeller de taze, körpe iken sevilir, evlendirilir.
- demir ıslanmaz, deli uslanmazatasözüHer nesnenin, her kişinin değiştirilemeyen bir niteliği vardır: Demir su içine atılsa suyu çekipyumuşamaz. Çılgın yaratılmış olan kişi de, ne denli uğraşılsa, delice davranışlarını bırakamaz.
- demircinin canı demirden berk gerekatasözüGüç bir iş yapmak isteyen kişide bu güçlüğü yenecek azim, sebat bulunmalıdır.
- dene altını mihenk taşında, dene insanı bir başındaatasözüAltının ayarı mihenk taşında belli olduğu gibi insanın değeri de yaptığı işte gösterdiği başarıderecesi ile ölçülür.
- denenmişi denemek ahmaklıktıratasözüBaşarısızlık, tembelliği daha önceki denemelerle anlaşılmış olan kişiye belki başarır diyeyeni görev vermek, akıllıca bir davranış değildir.
- deniz bal olmuş, fukara kaşık bulamamışatasözüHer yanda bol kazanç ve nimet dolu olsa, yararlanma olanağı bulunmayanlar için neye yarar!
- deniz dalgasız olmaz, gönül sevdasız olmazatasözüHer denizde az çok dalga bulunduğu gibi her gönülde de bir sevda vardır.Hem de bitmeyen sevdalar.
- deniz dalgasız olmaz, kapı halkasızatasözüHer nesnenin kendisine özgü nitelikleri, kendisinden ayrılmayan özellikleri vardır.
- denizdeki balığın pazarlığı olmazatasözüDaha ele geçmemiş olan, birçok güçlükler yenildikten sonra ele geçirilebileceği umulan nesnenin alımı, satımı üzerine konuşulmaz. Konuşulursa yok pahasına bir satış yapılır.
- densiz deve kuyruğu, deh! demeden sallanıratasözüDensiz kişi, hiç gereği yokken kendisini ilgilendirmeyen işlere burnunu sokar.
- derdi veren devasını da veriratasözüHer sıkıntının, üzüntünün bir çaresi vardır.
- derdin yoksa söylen, borcun yoksa evlenatasözüDerdi olmayan kimse, önemsiz şeyleri kendine dert edinir, söylenir. Herkes de onu derdi var sanır. Borcu olmayan kimse de evlenirken birçok şeyler satın almak zorunda kalır; borç altına girer.
- derdini söylemeyen derman bulamazatasözüBizim çözüm yolunu bulamadığımız birçok güçlüklere başkaları çözüm bulabilirler. Ancak sıkıntımızın ne olduğunu kimseye söylemezsek bunun giderilmesi yolunu gösteren bulunmaz. Derdimize derman bulabilmek için onu, bize yardımı dokunabilecek kimselere söylemeliyiz.
- dereyi, tepeyi sel bilir; iyiyi kötüyü el biliratasözüDoğa yasasına göre sel nasıl dereden atar, tepeye çıkamazsa kamu da insanların iyisini,kötüsünü öylece ayırt eder.
- derin su yavaş akaratasözüBilgili, dengeli kişi, bir konuda karar vermek ve eyleme geçmek için acele etmez; uzun uzun düşünür.
- dert Deli Ahmet'in başındaatasözüHerkes bir yolunu bulup sorumluluktan kurtulur. Sorumluluk kimsesizin üstünde olur.
- dert ağlatır, aşk söyletiratasözüDerdi olan acı çeker, ağlar; çaresizliğine üzülür, ağlar. Aşka düşen kimsenin ise içindeduygular, tutkular kaynaşmaktadır. Bunları dışa vurup ferahlamak isteği onu durmadan söyletir.