Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
196 madde · “D” harfi
- dert bir olaydı ağlamak kolaydıatasözüBir tek derdi olan kişi ağlar. Ama derdi birden çok olana ağlamak da yetmez.
- dert gezmiş, derman beraber gezmişatasözüHerkesin derdi, sıkıntısı vardır. Ama bunların çareleri de vardır. İnsan derdi çekip durmamalı; çareye başvurmayı ihmal etmemelidir.
- dert gider amma yeri boş kalmazatasözüİnsan her zaman dert içindedir. Bir dertten kurtulsa başka bir derde düşer.
- dert, çekene görediratasözüHerkesin derdi vardır. Bir derdin ağırlığı, hafifliği de ona uğrayan kişinin etkilenme derecesiyle ölçülür. Bir kimse için büyük olan bir dert, başka bir kimse için küçüktür, belki de hiç sorun değildir.
- dertsiz baş olmazatasözüHerkesin az, çok derdi vardır. Derdi olmayan kimse yoktur.
- dertsiz baş terkide gerekatasözüYaşayıp da dertsiz olan kimse yoktur. Bir başın dertten kurtulabilmesi için, kesilen düşmankellesi gibi, terki heybesine konulmuş olması gerekir. Yani bir baş, ancak öldükten sonra derttenkurtulabilir.
- dertsiz baş, bostan korkuluğundaatasözüHer insanın bir derdi vardır. Derdi olmayanlar ancak cansız varlıklardır.
- dertsiz baş, mezara taşatasözüİnsan başı, ancak mezara girdiği zaman dertten kurtulur. Mezar taşıyla temsil edilen baş da dertsizdir.
- dertsiz bir kabak varmış, onun da başını kesip içini oymuşlaratasözüKesin olarak bilinmelidir ki dertsiz sanılan kişilerin de dertleri vardır.
- derviş tekkede, hacı Mekke'de bulunuratasözüHerkes kendisine yakışan ve uğraştığı işle ilgili yerde bulunur.
- dervişin fikri ne ise zikri de oduratasözüİnsanın, kafasının içindeki düşünce ne ise konuşmasında da onu dile getirir.
- dervişlik olaydı taç ile hırka, ben de alırdım otuza kırkaatasözüÖnemli bir düzeye ulaşmak görünüşte benzemekle gerçekleşebilseydi, herkes kolayca bu düzeye ulaşırdı.
- destursuz bağa gireni sopa ile kovarlaratasözü"Bir yere izinsiz girmek ya da bir işe izinsiz el atmak kötü karşılanır." anlamında bir söz.
- destursuz bağa girilmezatasözüİzin alınarak yapılması gereken bir işi izin almadan yapan, bunun cezasını görür.
- deve Kâbe'ye gitmekle hacı olmazatasözüGerekli niteliklerden yoksun olan kişi, biçimsel eylemlerle kişiliğine değer kazandıramaz. Nesneler ve olaylar da böyledir.
- deve boynuz ararken kulaktan olmuşatasözüElindeki ile yetinmeyip daha çoğunu isteyen, elindekini de yitirir.
- deve büyüktür amma beşini bir eşek yederatasözüSözde büyük olmakla akıl büyük olmaz. Büyük görünüşlülerin bir araya gelmesi de aklıçoğaltmaz.Bir akıllı, birçok kıt akıllıyı arkasından sürükler.
- deve yerine deve çökeratasözüDeğerli bir kimseden boşalan yeri ancak o değerde başka bir kimse doldurabilir.
- deve, deve yerine çökeratasözüYitirilen değerli kimsenin, elden çıkan değerli şeyin yeri boş kalmaz, yenisi gelir.
- deveci ile görüşen kapısını yüksek açmalıatasözü"Yüksek orunlu kimselerle ilgisi olan durumlarının gerektirdiği özveriyi göze almalıdır." anlamında bir söz.
- deveci ile konuşan kapısını büyük açaratasözüBüyük ve zengin kimselerle düşüp kalkan kişi, kendi yaşayışını onlarınkine uydurmak ve onları konuklayabilecek bir düzen kurmak zorundadır.
- deveden büyük fil varatasözüHiçbir kimse görevinin büyüklüğü ve yetkisinin genişliği ile övünmemelidir. Çünkü ondan üstünü de vardır.
- deveye "Boynun eğri" demişler, "Nerem doğru ki?" demişatasözüYapılan işin bir yerinin değil, her tarafının kusurlu olduğu anlamında bir sözdür.
- deveye bindikten sonra çalı ardına gizlenilmezatasözüHerkesin gözü önündeki büyük bir olayı şöyle böyle yorumlarla gizlemeye çalışmak boştur.
- deveye burç gerek olursa boynunu uzatıratasözüKişi kendisine gerek olan şeyi elde etmek için yorgunluğa katlanmalıdır.
- deveyi yardan uçuran bir tutam otturatasözü"gözü doymayan hırslı insanlar küçük bir çıkar için bütün varlığını tehlikeye atar" anlamında kullanılan bir söz.
- deveyi yük değil zelber yıkaratasözüÖnemli bir görev yapmakta olan kimseden ufak tefek birçok iş yapması da istenirse, önemli işin yapılması tehlikeye düşer. (Zelber: Yük üstüne atılan öteberi).
- devlet adama ayağıyla gelmezatasözüZenginlik ve talih kişiyi kendiliğinden gelip bulmaz. Çalışıp çabalamakla elde edilir.
- devlet oğul, mal tahıl, mülk değirmenatasözüEn büyük mutluluk ve zenginlik, oğul sahibi olmak; en gerekli mal, tahıl; en değerli mülk,değirmendir.
- devletin malı deniz, yemeyen domuzatasözüDevlete hıyanet etmeyi alışkanlık durumuna getirenlere göre devletin bitmez tükenmez malı vardır. Yolunu bulup ondan aşırmayan budaladır.