Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
126 madde · “Y” harfi
- yarınki kazdan bugünkü tavuk yeğdiratasözüSağlanmış bir kazanç beklenen, umulan daha büyük bir kazanca feda edilemez.
- yatan öküze yem yokatasözüÇalışmayanın gelir beklemeye hakkı yoktur.
- yatan ölmez, eceli yeten ölüratasözüHasta yatan, eceli gelmemişse ölmez de, sapasağlam biri, eceli gelmişse gezip dolaşırken ölüverir.
- yatsının faziletini güveyden sormalıatasözüBirçok kimseler için, önemli bulunmayan bir durum, kimi kişiler için özel bir önem taşır. Eskiden güvey, yatsı namazından sonra gerdeğe girerdi.
- yavaş atın çiftesi pek oluratasözüYumuşak huylu kimselerin kızması, korkunç olur. Çünkü bunlar, ancak sabırlarını taşıran olaylar karşısında tepki gösterirler. Bunun için davranışları, aşırı bir öfkenin patlamasıdır. Her şeye kızan kimsede, bu denli taşkın öfke bulunmaz.
- yavaş tükürüğün sakala zararı varatasözüSert davranmak gereken durumlarda gevşek davranan kişi, bu tutumunun zararını görür.
- yavru kuş yuvada gördüğünü yaparatasözüBir insan küçüklükten beri ailesinden gördüklerini yapar, kişiliği bu davranışlara göre şekillenir.
- yavuz at yemini artırıratasözüGörevini başarı ile yürüten kişi, bunun mükâfatını görür. Ödüllenince de görevini daha büyük bir çaba ile yapar.
- yavuz hırsız ev sahibini bastırıratasözübiri, suçunu zarar verdiği kimseye yüklediğinde söylenen bir söz.
- yaz yalan, kış gerçekatasözüYazın yaşama koşulları hafiftir: Giyim işi özen istemez; nerede olsa barınılır. Kışın durum tersinedir: Giyim, özen ister. Barınacak yer, kapalı ve sıcak olmalıdır. Bu durum, karşılaştığımız çeşitli olaylarda da görülür: Kimi olaylar, önem vermeye değmez, ama kimisi olanca dikkatimizle ve gücümüzle üzerinde durmamızı gerektirir.
- yaz yaz gerek, kış kışatasözüHer mevsimin kendine özgü koşulları, verimleri vardır. Yaz mevsimi yazlığını, kış mevsimikışlığını yapmazsa insanların yaşayış düzenleri de bozulur.
- yazın araması, kışın taraması olmasa herkes besler mandayıatasözüGüzel şeyin sahibi olmayı kim istemez? Ama her şeyin güzelliği bakımla, uğraşmakla sağlanır. İşte bu sıkıntıya herkes katlanamaz.
- yazın başı pişenin, kışın aşı pişeratasözüYazın güneş altında çalışan, ailesinin kışlık ihtiyacını kazanır.
- yazın gölge hoş, kışın çuval boşatasözüYazın çalışıp,kazanma günleridir. Bu zamanlarda çalışıp keyiflerine bakmayanlar, gününü gün ederler, kışın zor şartlarında yiyecek bulurlar; sıkıntıya düşer ve ona buna avuç açarlar.
- yazın gölge kovan, kışın karın ovaratasözüYazın çalışmayıp keyif ve zevk ile vakit geçiren çiftçi, nasıl kışın aç kalırsa, çalışma gücü ve ortamı bulunduğu halde zamanını değerlendirmeyen ve geleceğini düşünmeyen kişide, çalışma olanakları kalmadığı zaman, öylece perişan olur.
- yazın harmana sıçan öküzün kışın yemlikte ağzına geliratasözüGeleceği düşünmeden kötü işler yapan kişi, ileride, yaptığı kötülüklerle karşılaşır.
- yazın yanmayan kışın ısınmazatasözüYazın çalışmayan kışın ne odun, ne kömür, ne de yiyecek bulur. Gençliğinde kazanç sağlamamış olan da ihtiyarlığında perişan olur.
- yağ ile yavşan, sirke ile tavşanatasözüBir yemeğin lezzetli olması için harç esirgenmemelidir. Bol yağ kullanıldıktan sonra, acı birot olan yavşandan bile güzel bir yemek yapılır.
- yağ yiyen köpek tüyünden belli oluratasözü"İyi yaşadığını, iyi beslendiğini veya zenginliğini bahseden kişinin diğer özellikleride(elbise -v.s.) kaliteli olması beklenir
- yağmur olsa kimsenin tarlasına yağmazatasözü"Kimseye faydası ve yardımı yok" anlamında kullanılan bir söz.
- yağmur yağsa kış değil mi? Kişi halini bilse hoş değil mi?atasözüHer şeyin, her kişinin bir özelliği, bir niteliği vardır. Bunu, başka türlü göstermeye kalkışmakboştur. Kişinin davranışları, kendi durumuna uygun olmalıdır.
- yağmur yağsa kış oluratasözü"Kişi halini bilse hoş olur insanların etraflarına karşı davranışları,kendi sosyal durumları ile orantılı olmalıdır" anlamında bir söz.
- yağmur yağsa kış olur, kişi hâlini bilse hoş oluratasözüİnsanların etraflarına karşı davranışları, kendi sosyal durumları ile orantılı olmalıdır.
- yağmur yağsın da varsın kerpiççi ağlasınatasözüYağmur yağmasından zarar görecekler bulunabilir. Ama yararlanacaklar o denli çoktur ki zarar görecekler düşünülmeyebilir.
- yağmurda düşmanın koyunu, dostun atı satılsınatasözüYağmur altında yünleri ıslanan koyun, pek gösterişsiz duruma düşer. Oysa at, daha çok çevikleşir.Böylece, koyun daha değersiz, at daha değerli görünür.
- yağına kıymayan çöreğini yoz yeratasözüBir iş için gerektiği kadar özveride bulunmayan kişi, sonucun kusurlarını hoş görmelidir.
- yaş kesen, baş keseratasözü“ağacın pek çok yararları vardır, yalnızca odun sağlamak için ağaç kesen kimse, insan canına kıymış gibi büyük suç işlemiş olur” anlamında söylenir.
- yaş yetmiş, iş bitmişatasözüİnsan yetmiş yaşına gelince, genellikle, bedence de, kafaca da düşer, çalışamaz olur. Budurumdaki kimseden, artık verim beklenmemelidir.
- yaşa yaşa, gör temaşaatasözüİnsan yaşı ilerledikçe iyi kötü birçok şey görür. Akla hayale gelmeyen olaylar ve durumlarla karşılaşır.
- yaşı at pazarında sorarlaratasözüİnsanların değeri, yaşlarıyla değil, başlarıyla ölçülür. Yaşlarına göre değerleri değişenyaratıklar, hayvanlardır.