Zeyde ile Sitem Mektubu

Şiirde konuşan kişi, sevdiğinin başkasıyla gül bahçesinde dolaşmasını ve onunla buluşup yakınlık göstermesini sorgular. “Gayr ile” ifadesi, sevgilinin başka biriyle olduğunu belirtir; “yüz lutf u ihsan” ise ona gösterilen pek çok iyilik ve ikramı anlatır. Böylece şiirin sesi, sevdiğinin ilgisini başkasına yöneltmesinden incinmiş ve bunu doğrudan dile getirmiş olur.

“Her dem” sözündeki dem, verilen sözlük tanımına göre nefes, soluktur; her ise benzerleri teker teker kapsayan bir sözdür. Bu ifadede tekrar vurgusu duyulur. “Halvet”in verilen sözlük anlamı, hamamlarda çok sıcak küçük yerdir. Şiirde bu kelime “bezm” yani buluşma eğlencesiyle yan yana kullanılır; dizeler, sevgilinin başkasıyla bir araya gelişini ve ona sunduğu yakınlığı sitemle anımsatır. Buradaki anlatım, konuşanın gözünde bu davranışın bir sadakat sorununa dönüştüğünü gösterir.

Son iki dizede konuşan, verilen sözün temelinin yıkılmasını sorgular ve “Kanı” sözüyle ahdin nerede kaldığını sorar. Ahd, söz verme anlamını taşırken peyman, sözlükte yemin, ant, sözleşme olarak açıklanır. Dolayısıyla “ahd u peymân”, sevgililer arasındaki sözleri ve bağlılık vaadini hatırlatır. Ana duygu kırgınlık ve sitemdir: Konuşan, sevgilisinin sözünü tutmadığını düşünür ve geçmişteki anlaşmayı yeniden gündeme getirir.