“Her şeyden evvel bilgisizliği ortadan kaldırmak lâzımdır. Bu sebeple maarif programımızın, maarif siyasetimizin temel taşı, bilgisizliğin giderilmesidir. Bu giderilmedikçe yerimizdeyiz. Yerinde duran bir şey ise geriye gidiyor demektir.”

Bu söz, bilgisizlikle mücadeleyi bütün toplumsal ve siyasal dönüşümün ön koşulu sayar. Atatürk, eğitim alanındaki her planın, programın ve siyasetin nihai hedefinin cehaleti ortadan kaldırmak olduğunu vurgular. Eğitimin yalnızca okul ve müfredat işi olmadığını; bir devletin temel yönelişini belirleyen stratejik bir mesele olduğunu ima eder. Bilgisizlik sürdükçe toplumun yerinde sayacağını, bunun da aslında gerilemek anlamına geleceğini ifade eder.

"Yerinde duran bir şey ise geriye gidiyor demektir" cümlesi, durağanlığı ilerlemenin karşıtı olarak gören bir anlayışı yansıtır. Dünya sürekli değişirken kendini yenilemeyen, bilgi üretmeyen ve öğrenmeyen toplumlar aslında geri kalır. Bu nedenle bilgisizliğin giderilmesi yalnızca kültürel bir ihtiyaç değil; varlığın ve bağımsızlığın korunması için hayati bir zorunluluktur.

Söz, günümüzde de eğitime yapılan yatırımın neden bir lüks değil, zorunluluk olduğunu açıklar. Bilgiye erişimin ve nitelikli eğitimin toplumun geleceğini belirlediğini vurgular. Ayrıca bireysel ve toplumsal gelişmenin, ancak öğrenmeye ve eleştirel düşünmeye açık bir zihniyetle mümkün olabileceğini hatırlatır.