“Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat, insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır.”

Bu söz, tarihin yalnızca yaşanan olaylardan ibaret olmadığını, o olayların nasıl kaydedildiğinin ve yorumlandığının da en az olayların kendisi kadar önemli olduğunu anlatır. Atatürk'e göre tarihi yazan kişi, tarihi yapan kişiye ve onun eylemlerine sadık kalmalıdır. Aksi takdirde, tarihin özünde değişmeyen hakikat çarpıtılır ve insanlık yanlış bir yöne sürüklenebilir. Burada "yapan" ile "yazan" arasında bir sorumluluk ilişkisi kurulur: Tarihçi ya da kayıt tutan kişi, olayları olduğu gibi aktarmadığında, gelecek kuşaklar gerçeklerden uzaklaşır.

Söz, tarih yazımında öznelliğin ve tahrifatın doğurabileceği tehlikelere işaret eder. "Değişmeyen hakikat" ifadesi, olayların nesnel gerçekliğini; "şaşırtacak bir mahiyet" ise bu gerçekliğin çarpıtılmasının yaratacağı kafa karışıklığını ve toplumsal yanılgıyı vurgular. Bu düşünce, hem ulusal tarihin doğru yazılması gereğine hem de genel olarak tarih bilincinin güvenilir kaynaklara dayanması gerektiğine dair bir uyarıdır.

Bugün de bu söz, tarihin ideolojik amaçlarla eğilip bükülmesine karşı bir ilke olarak okunabilir. Tarihin doğru kaydedilmesi, toplumların kendilerini tanıması ve ortak hafızalarını sağlıklı biçimde kurması açısından hâlâ temel bir koşuldur.