Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
2.669 madde
- hacı hacı olmaz gitmekle Mekke'ye, dede dede olmaz gitmekle tekkeyeatasözüBir işi görünüşte ve biçimsel olarak yapmakla o iş gerçekten yapılmış ve sonuç elde edilmişolmaz.
- hacı hacıyı Mekke'de buluratasözü"Aynı düşüncede olan insanlar,ayrı ayrı davransalar bile bir gün aynı yolda buluşurlar.Kendilerine ait yolda veya yerde buluşurlar,birbirlerini bulurlar" anlamında bir sözdür.
- haddini bilmeyene bildirirleratasözü"Yetkili olmadığı konularda ahkam
- hafıza-i beşer nisyan ile malüldüratasözü"İnsan hafızasının eksikliği unutkanlığıdır" veya bir başka söyleyiş ile "Unutkanlık insanlık halidir" anlamında kullanılan bir özdeyiş.
- hak yerini buluratasözüBir anlaşmazlığı ortadan kaldıran yol, doğru yoldur. Bu her zaman üstün gelir. Haklıyahakkının verilmesi, suçlunun cezalandırılması da bu demektir.
- haklı söz haksızı Bağdat'tan çeviriratasözüDoğru, inandırıcı söz, yanlış yolda çok ileri gitmiş olan kişiyi bile yola getirir.
- hal halin yoldaşıdıratasözüAynı durumdaki kimseler, birbirlerinin durumunu daha iyi anlarlar.
- halayıktan kadın olmaz, gül ağacından odun olmazatasözüHer şeyin, kendisinden beklenen görevi yapabilecek nitelikler taşıması gerekir. Gül ağacı iyi odun görevini yapamadığı gibi orta hizmetçisi de kültürlü bir kocanın eşi olamaz.
- halka verir talkını, kendi yutar salkımıatasözüVerdiği öğüde kendi uymayan kimseler için kullanılan iki söz.
- halıda nakış bir gerekatasözüBir toplulukta, bir uğraşı alanında ayrık niteliği bulunan bir öğe hoş karşılanır. Buna benzerbaşka bir öğe iyi karşılanmaz.
- hamama gider kurna beğenmez, düğüne gider zurna beğenmezatasözüKendisine gösterilen veya verilen şeyleri beğenmeyen veya istemeyen kişilere söylenir.
- hamsin, zemheriden kemsinatasözüKırk günlük zemheri (erbain) kışın en sert dönemi sayılır. Ama onu izleyen elli gün (hamsin) daha da zorlu geçer.
- hamı tatlı, yetkini acıatasözüÇocuk küçükken sevilir; sorun çıkarmaz. Ama büyüyünce anne babayı büyük sorunlar karşısında bırakır; üzer de.
- hangi gün vardır akşam olmadıkatasözüSona ermeyen hiçbir iyi durum, yıldızı sönmeyen hiçbir ünlü yoktur.
- hanım kırarsa kaza, halayık kırarsa ceza.atasözüBuyurucu durumunda olanların yaptığı yanlışlık hoş görülür; buyruk altındakilerin yaptığı yanlışlık suç sayılır.
- haramzade pazar bozar, helalzade pazar yaparatasözüSütü bozuk kişi, iki kimsenin arasını açar, anlaşmalarına engel olur. Soylu kişi arabuluculuk yapar, anlaşmalarına yardım eder.
- haramın temeli olmazatasözüHaram kazanç, bir işe yaramadan telef olur gider.
- harman döven öküzün ağzı bağlanmazatasözüHizmetinin verimlerini aldığımız kimsenin kazandırdığı şeylerden yararlanması gerekir.
- harman dövmek keçinin işi değilatasözüÖnemli, ağır işler, hafife alınmamalı, çoluk çocuğa, acemilere yaptırılmamalıdır.
- harman sonu dervişlerindiratasözüHerkesin bol bol yararlandığı şeyin arta kalanından alçak gönüllü kimseler yararlanırlar.
- harman yel ile, düğün el ileatasözüHer işin gerçekleşmesi birtakım koşulların bulunmasına bağlıdır. Örneğin, harmanı savurmak için yel, düğünün iyi hazırlanması ve toplantının şen geçmesi için hısım, akraba, eş, dost ister.
- harmanda dirgen yiyen sıpa, yılına kadar acısını unutmazatasözüBir haylazlığından dolayı cezalandırılan çocuk, uzun süre bunu hatırlar da haylazlık yapmaktan çekinir. Uygunsuz bir davranışından dolayı cezalandırılan kimseler de bu geçerlidir.
- harmanı yakarım diyen, orağa yetişmemişatasözüBaşkasına kötülük yapmayı tasarlayan kişi, kötülüğünü yapmaya fırsat bulmadan cezasını görür.
- hasta ol benim için, öleyim senin içinatasözüKişi, kendisi için bir özveride bulunan kimseye karşı, sırası gelince daha büyük özveridebulunur.
- hastalık kantarla girer, miskalle çıkaratasözüHastalık, birden ve çok zorlu gelir. Ama yavaş yavaş iyileşir.
- hastalık sağlık bizim içinatasözüİnsan can taşıyor: Sağ, esen olduğu gibi hasta da olur. Bu durumları düşünüp tedbirlibulunmak gerekir.
- hastaya bakmaktan hasta olması yeğdiratasözüAğır bir hastaya bakmak o denli güçtür ki, kimi zaman hasta olmak bundan daha kolay görünür.
- hastaya yatak sorulmazatasözüBir kişiye, onsuz yapamayacağı belli olan bir şeyin gerek olup olmadığı sorulmaz.
- hatasız kul olmazatasözüYanılmayan, kusur işlemeyen ve hata yapmayan insan yoktur. Herkes hata yapabilir.
- hatır alma bir elmaatasözüBir kimseye karşı sevgimizi göstermek için sunduğumuz armağanın değeri pahalı olmasındadeğil, duygumuzu taşımasındadır.