Aşk kitabın okuruz

Şiir, söz söylemenin ve susmanın değerini karşılaştırarak başlar. “Söylememek harcısı, söylemeğin hasıdır” dizesi, bazen susmanın söylenecek sözün özünü taşıyabileceğini düşündürür. Gereksiz sözlerin gönüllerde pas bırakması imgesi, insanın iç dünyasını örten sözlere karşı bir uyarı gibidir. Şair, yaratılmışların tümüne aynı gözle bakmayan kişinin bilgili görünse bile hakikate uygun davranmadığını söyler; burada müderris, verilen sözlükteki anlamıyla ders veren kişidir.

Sonraki bölümde şeriat ve hakikat, gemiyle deniz imgeleri üzerinden anlatılır. Şeriat, sözlükte Kur’an’daki ayetlere ve İslâm Peygamberi’nin sözlerine dayanan İslâm kanunu olarak tanımlanır. Şair, bu yolu bir gemiye; hakikati ise deryaya benzetir. Geminin tahtaları ne kadar sağlam olsa da denizin dalgaları karşısında kırılabileceğini söyleyerek, kuralları ve dış biçimi tek başına yeterli görmeyen bir düşünce ortaya koyar. Hakikat kelimesi verilen sözlükte Alevîlik’teki dört kapı kırk makam inancının dördüncü kapısıdır; şiirde de derya imgesiyle anılır.

Son dizelerde şair, daha derin bir bilgiye yönelir ve kendilerini “aşk kitabını” okuyan ilim talipleri olarak tanımlar. “Aşk hod medresedir” sözü, aşkı öğrenmenin ve anlamanın başlı başına bir yolu olarak sunar. Şeriat haberini “şerh” ederek, yani açıp açıklayarak anlatacağını belirtir; ardından alışılmış bilgi ile içsel kavrayış arasındaki farkı vurgular. Eserin ana düşüncesi, gerçek bilginin yalnızca ders ve kurallarla değil, sevgi ve kapsayıcı bir bakışla derinleştiğidir.