Ezel Kâtipleri Uşşâk Bahtın Kare Yazmışlar

Şiirde âşığın talihi, sanki ezelden yazıya geçirilmiş bir yazgı gibi sunulur. “Uşşâk bahtın kare yazmışlar” dizesindeki kara renk, âşığın kederli talihini düşündürür. Sevgilinin yanağı bir sayfaya benzetilir; oraya yazılan “hat”, verilen sözlük anlamıyla bir çizgidir. Böylece âşığın bahtını anlatan düşünce, sevgilinin yüzündeki bir çizgiye dönüşür.

İkinci beyitte sevgilinin ayağının toprağı, âşığın gözleriyle ilişkilendirilir. “Hâk” toprak demektir; “gubâr” da toz imgesini kurar. Tozun kanlı gözün beyazına yazı yazması, aşk acısının bedende ve bakışta bıraktığı izi hayalî bir anlatımla gösterir. Burada gözyaşı ve toprak, âşığın derdini görünür kılan imgeler olarak öne çıkar.

Şair, bir “büthâne”ye girip konuşulursa oradaki suretlerin can bulacağını söyler. Bu, ressamların kapıya ve duvara çizdiği tasvirlerin konuşmayla canlanacağı yönünde şiirsel bir abartıdır. “Tekellüm” söyleme, konuşma anlamındadır. Beyitte sevgilinin suretine duyulan hayranlık, cansız görüntüyü bile canlı kılacak güçte anlatılır.

Son beyitlerde herkes için bir pay yazıldığı, âşığa ise her gün kırık gönlünden bir parçanın düştüğü söylenir. Vâmık, Ferhâd ve Mecnûn adları, aşk derdi çekenlerin anlatıldığı dizeler arasında yer alır; Fuzûlî de adını bu anlatıların yazıldığı tomarın başında görür. Şiirin ana duygusu, aşkın âşığa hem yazgı hem de sürekli bir gönül acısı olarak yaşanmasıdır.