Fermân-ı aşka cân iledir inkıyadımız

Bu gazelde konuşan kişi, aşkın buyruğuna canıyla uyduğunu ve kader karşısında direnmediğini söyler. “Fermân-ı aşka cân iledir inkıyadımız” dizesi, aşkı insanın yönünü belirleyen bir çağrı; ona bağlılığı da güçlü bir teslimiyet olarak kurar. Böylece şiir, yalnızca aşkı dile getirmez; kişinin benimsediği yoldan dönmeme tavrını da anlatır.

Devamında konuşan kişi, dünyadaki güç ve mevkilere dayanmadığını, Allah’a güvendiğini belirtir. Bu güven, şiirde dış koşullara bel bağlamamanın karşısında durur. Zühd ve salâha sığınmaktan söz edilen beyitte ise şair, kendi tutumunu geleneksel dindarlık görüntüsünden ayırır; dizelerden onun bütün inanç biçimlerini reddettiği sonucunu çıkarmak gerekmez.

Şarap ve iç dünya imgeleri şiirin dikkat çeken yönlerindendir. Şair, dışarıdan bakanların kendi muradını anlayamadığını söyler; böylece görünenle içeride yaşanan arasındaki farkı öne çıkarır. Verilen sözlükte “bâtın” iç yüz, “iltica” sığınma, “minnet” gönül borcu; “garaz” ise kin olarak açıklanır. Garazın dizedeki kullanımı hakkında bu karşılığın ötesinde bir anlam yüklememek gerekir.

Son beyitte dünyanın geçici gücünün sona ereceği, buna karşılık şairin adının dünya sayfasında kalacağı dile getirilir. Bu kapanış, şiirin temel düşüncesini özetler: Aşk ve inançla sürdürülen bir duruş, geçici iktidar ve zenginlikten daha kalıcı olabilir.