Yârdan Cevr ü Cefâ Lûtf u Kerem Gibi Gelür

Şiir, sevgiliden gelen eziyetin âşık için nasıl bir değer kazandığını anlatır. İlk beyitte sevgilinin zulmü ve sıkıntısı, lütuf ve soyluluk gibi görülür; başkalarından gelen sevgi ve bağlılık ise acı, dert gibi algılanır. Böylece şiirin temel düşüncesi belirginleşir: Âşık, sevgilisinden gelen her şeyi başkalarının iyiliğinden üstün tutar.

İkinci beyitte sevgiliden ayrılmanın, yani firkatin, konuşan kişiyi büyük bir sıkıntıya düşürdüğü söylenir. Ayrılık acısına dayanamayacağını, ölecekmiş gibi hissettiğini dile getirir. Buradaki mihnet, sözlükteki karşılığıyla bela, musibet, sıkıntı ve üzüntüdür. Şiir, bu duyguları kesin bir olay anlatmaktan çok, âşığın yoğun ve çaresiz hâlini göstererek aktarır.

Sonraki beyitlerde sevgili, dünyanın hükümdarı gibi tasvir edilir; âşıkları da onun askerleri gibidir. Sevgilinin nazla salınarak gelişi, bu hükümdarlık imgesini güçlendirir. Aşkın acısıyla kan dolmuş gönülden ve gözlerden akan sulardan söz edilmesi, kederi gözyaşı üzerinden görünür kılar. “Dem” nefes, soluk demektir; gözyaşlarının dem gibi oluşu, bu acının soluk alıp verme hâliyle birlikte düşünüldüğü etkileyici bir benzetmedir.

Son beyitte Bâkî, aşkın şahını herhangi bir gönül şehrine giren bir hükümdar gibi sunar. Bu hükümdarın yanında endişe ve bela da gelir; bela, büyük zarar ve sıkıntıya yol açan olay veya kimsedir. Böylece şiir, aşkı yalnızca sevgiliye duyulan bağlılık değil, beraberinde ayrılık acısı, gözyaşı ve keder getiren güçlü bir hâl olarak resmeder.