Gerçi Ey Dil Yâr İçün Yüz Verdi Yüz Mihnet Sana

Şiirde gönül, sevgili uğruna yüzlerce mihnet, yani sıkıntı çekmesine rağmen sevgisinden zerrece, zerre kadar bile vazgeçmediğini söyler. “Yüz verdi yüz mihnet sana” dizesi, sevgiliye yönelmenin beraberinde pek çok üzüntü getirdiğini anlatır. Buna karşın gönül, bu sıkıntıları sevginin önüne koymaz.

Ayrılık, ateşe benzetilir: Aşk ehli bu ateşte kebap olur, yani yanıp kavrulur; sevgili de onları tekrar tekrar imtihan eder. İmtihan, sınav demektir. Şiirdeki ateş ve yanma imgeleri, ayrılığın verdiği acıyı ve âşıkların sınanışını görünür kılar. Gönül, aşk gamını—tasasını, kaygısını ve üzüntüsünü—saklamak yerine açığa vurmak ister.

Şair, aşk derdine çare arayan kişiye bu derdin çözüme kavuşmayacağını bildiren bir cevap aktarır. Ardından kıyamet günü sevgilinin eteğine tutunma imgesi gelir; bugünkü gaflet, yani aymazlık hâlindeki sevgiliden ise biraz mühlet, zaman ve izin istenir. Bu dinî çağrışımlar, aşkın anlatımına eklenir; şiir bunları bir ibadet öğretisi olarak değil, sevgiliyle ilişkiyi dile getiren imgeler olarak kullanır.

Son bölümde gönül, sesinin sevgiliyi incitmesini ve sevgilinin bakışından gelecek bir darbeyi bile göze alır; böyle bir karşılığı kendisi için minnet, yani gönül borcu sayar. Finalde Fuzûlî, sevgilinin namaz mihrabına yönelişini görünce aşkı bırakma niyeti olup olmadığını sorar. Böylece şiir, aşk ile ibadet yönelişini karşı karşıya getirir ve gönlün bağlılığını vurgulayarak biter.