Kaygusuz Abdal

KAYGUSUZ ABDAL XIV üncü asrın son yarısında yetişen Bektaşi şairlerindendir. Devrinde büyük bir şöhret temin eden ve Mısır’da bir Bek­taşî tekkesi kuran bu maruf şahsiyet, Hacı Bektaş, mensublarından Abdal Musa’nın halifesidir. Bir çok manzumeler kaleme almıştır. Mesnevî tarzında vücude getirilmiş eserleri de vardır. Fakat muahhar devirlerde yazılan mecmualarda ona isnad edilen bir takım şiirler de mevcuddur. Kitâb-ı Dilküşa, Dolabname, Delîl-i Büdelâ gibi manzum ve mensur eserler ise mut­lak surette onundur. Bu maruf şahsiyet hakkında vücude geti­rilmiş bir menakıbname de vardır. Kaygusuz’un bir kaç şi’rini dercediyorum: — 1 — Tama’ımız ne azadır ne çoğa Kanâatiz kani’ olmuşuz Hak’a Kimsenin hakkına tama’kılmazız Bizim dahi hâlimize Hak baka Ma’rifet ehline hizmet kılmayan Ma’nâ boncuğun yanına boş taka Aşk yolunda tâati temiz değil Her kim ol gördüğü nesneye aka Sırrını sakın ki güstah duymasın Cân ü dilden müştâk olgıl müştâka Kem akıldır kendüzünü bilmedi Ol ki bu aşk sırrını halka çaka Suvar aşk suyuna tevhid bağını Ma’rifet bostanı gelsün revnaka Dünye içün dâma düşmeyen kişi Nefs ucundan hâşâ dönile Hak’a Kaygusuz Abdal hâlin ârif bilür Veli aşkı nâşi başına kaka — 2 — Dervişlik hırkada tacda değildir İsilik oddadır saçta değildir Var bir gerçek erden kuşan kuşağı Anları kurt yemez ucda değildir Hak’kı ister isen âdemde iste İrak’ta Mekke’de Hac’da değildir Döğüp bir kardeşin hatırın yıkma Egilüb kıldığın secde değildir Aşk ile ölegör Kaygusız Abdal Aşk ile ölmezsen güçte değildir — 3 — —Dolabnâme — Suâl ettim bu gün ben bir dolaba Niçün dâim sürersin yüz bu âba Niçün bağrın deliktir gözlerin yaş Sebeb neden dolaştın bu itâba İnildinden delindi derdli bağrım Firâkından ciğer döndü kebâba Ne zulmetti sana bu çerh-i gerdun Ki derdin defteri sığmaz kitâba Dolab eydür eyâ gözüm çerağı İşitmeğe cevabım aç kulağı Benim budur sorarsan sergüzeştim Ki ben yaylar idim bir yüce dağı Geçirmiştim serâdan göklerimi Eriştirdim süreyyâya budağı Durağa derneşüben kamu kuşlar Budağında tutarlardı otağı Öterdi tûti vü kumrî vü dürrâc Geçirdim bir zaman bu resme çağı Heves bâğında can mürgi gezerken Üzüldü ömr kuşunun tuzağı Kazâ koptu meğer dest-i Huda’dan Ki bir şahs irişüb saldı nacağı Delüben bağrımı taktı kemendi Sürüdüler dolaştım her sokağı Sokaklarda niçe müddet yaturken Gelen geçen ururlardı ayağı Demir mıhlar dokundu yüreğime Kazâ destiyle çerhin çomağı Zekeryâ gibi bağrımdan delüben Dolab içün düzettiler yerağı İnilerim ben anda dost deyüben Gözüm yaşı sular büstân ü bâğı Felek kime tatırdı bir kaşık bal Sonunda sunmadı tâs ile ağı Süleyman kim sürerdi tahtını yel Son ucu toprağa kodu yanağı Skender kim cihânı Kaf ber kaf Tutup hükmiyle sürmüştür yasağı Gezüb zulmet ararken âb-ı hayvan Dolu zehr ile sundular eyağı Kani Kayser kani Kisrâ kani Sâm Belürmez bunların yurdu durağı Cihânm varlığı baştan başa hep Belâ yurdudürür mihnet ocağı Resul buna çü beyt-ül-ankebût der Pes ol olur mekeslerin durağı Baka ehli fenâda mülk edinmez Bakadır anların yeri durağı Alâî Gaybi bundan tekke kılmaz Hak’ın fazlıdürür ancak dayağı Sabır seccâdesin altına salmış Tevekkülden kuşanmıştır kuşağı Sözünü Kaygusuz ârife söyle Ne bilsün sükkeri dana buzağı — 4 — — Minbernâme— Eyâ akl ile irfânım deyenler Eyâ mülke Süleymân’ım deyenler Eyâ bildim deyenler cümle hâli Eyâ vardım deyenler doğru yolu Hak’ı buldum deyu irşâd edersin Depersin minberi feryâd edersin Ne bildin neye erdin işbu halde Akıllar mat olubdur bu hayalde Buna akl ile kimse ermemiştir. Göziyle kimse Hak’kı görmemiştir. Bu bir deryâdürür akıllar ermez Özünden geçmeyen Rab’bini bilmez Dilersen bulasın kevn ü mekânı Özünden fâriğ ol Rabbini tanı Ki sen benliğini gider aradan Bilesin tâ seni kimdir yaradan Sen ü ben eylemek şeytan işidir Sen ü ben eylemez ol kim kişidir Özünden gayrı kul görmez arada Hak’ı hâzır görür ag ü karada Dilersen olasın mahrem-i esrâr Bu dünyâ gavgasına uyma zinhâr Ferâgat ol cihânın gavgasından Ki nefsin kurtarasın fitnesinden Hemen seyrancısın seyrânın eyle Sakın deme ol öyledir bu böyle Özüne gel özüne Tanrı dostu Sana direm budur sözün dürüstü Cihan halkının işbudur hayâli Hayâli gice gündüz mülk ü mâli Eğer söyler olursan Hak sözünü Çevirir yüzünü örter gözünü Azâzildir Hak’a eylemez ikrar Gerekse söyle ana bunca tekrar Binüptür nefs atına hâ seğirdir İşitmez kulağı hemen sağırdır Hemen bir birinin aybın gözedir Gönülden dürlü fitneler gözedir Ne idüb nice ideceği bilmez Birinin unduğun biri dilemez Eğer mâlin var ise kavm ü kardeş Cihan halkı seninle cümle yoldaş Eğer kendü halinde bir aşıkdur Ana derler ki iş sevmez ışıkdur Aşık olsam adım tenbel Alâyî Eğer sofi isem derler mürâî Ha bir cenkdir biri birin beğenmez Arifler Hak’dan özge nesne bilmez Bulurlar bir sözü bin söz ederler Koyup doğru yolu eğri giderler Söz ile bulmak olsa idi Hak’kı Uçup arşa çıkaydı cümle faki Cihanda şimdi kavga çoğalubdur Cihânı fitne-i şeytan alubdur Eğer âlim eğer sofi vü derviş Heman şöhret olubdur cümle cünbiş Ko sözü fâriğ ol Kaygusuz Abdal Ki sözden açılur cümle kil ü kal