“Efendiler ve ey millet! İyi biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti; şeyhler, dervişler, müritler, mensuplar memleketi olamaz. En doğru ve en hakiki tarikat, tarikatımedeniyedir. Medeniyetin emrettiğini ve talep ettiğini yapmak, insan olmak için kâfidir.”

Atatürk bu sözünde dinin bireysel inanç alanıyla toplumsal düzenin nasıl ayrılması gerektiğine dair temel bir ilkeyi ifade ediyor. Türkiye Cumhuriyeti'nin şeyhler, dervişler, müritler ve onların bağlıları tarafından yönetilen ya da onların otoritesine dayanan bir yapı olamayacağını söylüyor. Burada cumhuriyetin, bireylerin dini inanç ve ibadetlerine değil, siyasi ve toplumsal düzenin dinî otoritelere göre biçimlendirilmesine karşı çıktığı anlaşılmalıdır.

"En doğru ve en hakiki tarikat, tarikatımedeniyedir" ifadesi, Atatürk'ün dinî terminolojiyi kullanarak medeniyeti yücelttiği sembolik bir söylemdir. Burada "tarikat" sözcüğünü bir yolu ve yöntemi ifade edecek biçimde kullanır; insanlığın önünde izlenecek en doğru yolun çağdaş medeniyet olduğunu söyler. Yani toplumun şeyhlik, dervişlik gibi geleneksel otorite yapılarına değil; akla, bilime ve çağdaş değerlere dayanması gerektiğini vurgular.

Son cümlede "Medeniyetin emrettiğini ve talep ettiğini yapmak, insan olmak için kâfidir" diyerek insan olmanın ölçüsünü medeniyetin gereklerini yerine getirmekle ilişkilendirir. Bu, bireyin değerinin dinî bir gruba ya da tarikat bağlılığına göre değil, uygar davranışlarıyla ölçülmesi gerektiği düşüncesini yansıtır. Söz, bugün de dinin siyasi ve toplumsal otorite aracı hâline getirilmesi tartışmalarında sıkça hatırlatılan bir ilkenin ifadesidir.