“Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve çöküntü vardır. Her ilerlemenin ve kurtuluşun anası hürriyettir.”

Bu söz, Atatürk'ün özgürlüğe verdiği hayati önemi gösterir. Ona göre hürriyet, toplumların yalnızca siyasi bir tercihi değil; varlık-yokluk meselesidir. Hürriyetin olmadığı bir ülkede ölüm ve çöküntünün kaçınılmaz olduğunu söylemesi, baskıcı rejimlerin toplumun yaratıcılığını, üretkenliğini ve yaşama gücünü kuruttuğuna işaret eder.

Atatürk, 'hürriyet' kavramını yalnızca bireysel özgürlük olarak değil, aynı zamanda ulusal bağımsızlığın temel dayanağı olarak görür. Onun düşüncesinde bireysel hürriyet ile millî hürriyet iç içedir. Bir ulus bağımsız değilse bireyleri de hür olamaz; bireyleri özgür düşünemeyen bir millet de bağımsızlığını koruyamaz. 'İlerlemenin ve kurtuluşun anası' benzetmesi, hürriyetin bütün gelişmelerin kaynağı olduğu anlamına gelir.

Bu ifade, Atatürk'ün aydınlanmacı ve cumhuriyetçi düşünce geleneğine bağlılığını da yansıtır. Hürriyet olmadan ne bilim ne sanat ne de ahlaki gelişme mümkündür. Söz, bugün de özgürlüklerin kısıtlandığı toplumların neden geri kaldığını, özgürlüklerin genişlediği toplumların ise neden geliştiğini açıklayan evrensel bir uyarı niteliğindedir.