“Millî hedef belli olmuştur. Ona ulaşacak yolları bulmak zor değildir. Önemli olan, çetin olan o yollar üzerinde çalışmaktır. Denebilir ki hiçbir şeye muhtaç değiliz. Yalnız tek bir şeye çok ihtiyacımız vardır: Çalışkan olmak. İctimâî hastalıklarımızı incelersek temel olarak bundan başka, bundan önemli bir hastalık keşfedemeyiz; hastalık budur. O hâlde ilk işimiz bu hastalığı esaslı bir şekilde tedavi etmektir. Milleti çalışkan yapmaktır. Servet ve onun doğal sonucu olan refah ve mutluluk, yalnız ve ancak çalışkanların hakkıdır.”

Bu söz, Atatürk'ün kalkınma anlayışının özünü çalışkanlık üzerinden kurduğunu gösterir. Burada hedef seçmekle yol bulmanın, çoğu zaman sanıldığından daha kolay olduğu; asıl meseleyse seçilen ve bulunan yolda ısrarla çalışabilmektir. Atatürk, toplumsal geri kalmışlığın ve başarısızlığın arkasındaki temel neden olarak tembelliği, çalışmama alışkanlığını gösterir. Bu yalnızca ekonomik bir tespit değil; aynı zamanda zihinsel ve ahlaki bir teşhistir.

Sözün üzerinde durduğu "ictimâî hastalıklar" ifadesi, toplumsal sorunları tıbbî bir metaforla ele alarak çözümün de bir tedavi süreci gibi düşünülmesi gerektiğini ima eder. Nasıl bir hekim önce hastalığın kökenini bulursa, Atatürk de toplumun en büyük hastalığının çalışmama olduğunu söyler ve bu yüzden ilk işin bu hastalığı tedavi etmek, yani milleti çalışkan hale getirmek olduğunu savunur. Servet, refah ve mutluluk bu çabanın doğal sonuçları olarak görülür.

Bu yaklaşım, kişisel gelişim söylemlerinden farklı olarak bireysel değil, toplumsal bir dönüşümü hedefler. Çalışkanlık burada bireyin kendi zenginleşmesi için değil, milletin bütün olarak ilerlemesi için gerekli görülmüştür. Sözün günümüzdeki yankısı, kalkınmanın yalnızca plan, proje ya da hedef belirlemekle değil, bu hedeflere ulaşmak için gösterilen sürekli ve disiplinli emekle mümkün olacağı yönündedir.