Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
2.669 madde
- dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşuratasözüİnsanlar, dağlar gibi yerlerinden kımıldamayan cansızlar değildir. Dostlar, tanışlar, birbirlerinden ne denli uzak düşmüş olurlarsa olsunlar ve buluşmaları ne denli güçleşmiş bulunursa bulunsun, günün birinde kavuşabilirler.
- dağ doğura doğura bir fare doğurmuşatasözübüyük şeyler beklenen bir işten önemsiz bir sonuç alındığında söylenen bir söz.
- dağ ne kadar yüce olsa yol üstünden aşaratasözüYenilmesi imkânsız gibi görünen zorlukların da üstesinden gelinir.
- dağ yürümezse abdal yürüratasözüBüyüklük taslayan birinden bitecek bir işimiz varsa ve o, bizimle ilgilenmiyorsa, biz onunayağına gidip işimizi görmeliyiz.
- dağda bağın var, yüreğinde dağın varatasözüHayatta malı mülkü veya evlâdı olanlar kaygı ve üzüntüden uzak olamazlar
- dağda gez; belde gez insafı elden bırakmaatasözüEşkıya dahi olsan insaflı ol.
- dağdaki kekliğin bini bir parayaatasözüEle geçmeyen, yararlanılamayan bir şeyin hiçbir değeri yoktur.
- dağları ıssız sanma, körleri gözsüz sanmaatasözüÇevresi ile ilişkisi yok sanılan kişi ve nesnelerin ilişkilerle yüklü olduğu unutulmamalıdır.
- dede koruk yer, torununun dişi kamaşıratasözü"Eskilerin yaptığı yanlış işlerden daha sonrakiler de zarar görür." anlamında bir söz.
- deh! denmiş dünyayı, Çüş! diye sen mi durduracaksın?atasözüYürüyüşünü kendi düzenine göre sürdürmekte olan dünyanın kötülüklerine kimse engel olamaz.
- deli arlanmaz soyu arlanıratasözüDensizce, delice iş yapanlar, yaptıklarından utanacak durumda değillerdir. Ama ailesi, yakınları onların davranışlarından üzüntü duyarlar, utanırlar.
- deli deli akanı, bura bura tıkarlaratasözüAşırı ve ölçüsüz davranışlara karşı önleyici, sert önlemler alınır.
- deli deliden hoşlanır, imam ölüdenatasözüKişi, kendisine benzeyen kimseden, ya da yarar sağlayabileceği şeyden ve kişiden hoşlanır.
- deli deliyi görünce değneğini saklaratasözüSaldırgan kimse, kendisi gibi birine saldırmaktan çekinir.
- deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsunatasözüDüşüncesiz ve yersiz davranın, gerçeği görmeyen, anlayışı kıt kimseler yaptıkları işlerin, söyledikleri sözlerin ne gibi sonuclar doğuracağını hesap edemezler. Bu yanlarıyla, iyi niyetlide olsalar dostlarına bilmeyerek zarar verebilirler. Bunun aksine, akıllı düşmanın neler yapabileceği, hangi yollara başvuracağı önceden tahmin edilip sezilebilir; dolayısıyla kişi tedbirini alır, kendisine gelebilecek zararları önlemeye çalışır.
- deli ile çıkma yola, başına getirir belaatasözüDeli, kendisiyle arkadaşlık edenin başına çeşit çeşit dert açar.
- deli kız düğün etmiş, kendi baş sedire geçmişatasözüDensiz, budala ev sahibi, konuklarından çok kendini ağırlanacak konuk yerine koyar.
- deliden al uslu haberiatasözüDeli sır saklamasını bilmez. Gördüğünü, bildiğini olduğu gibi söyler. Bundan dolayı -zamanolur ki- haberin doğrusu ondan alınır.
- delik büyük, yama küçükatasözü"Eldeki olanaklar gerekenden çok az" anlamında bir söz.
- delikli boncuk yerde kalmazatasözü"Az çok işe yarayan her şeyin isteklisi bulunur." anlamında kullanılan bir söz.
- delikli taş yerde kalmazatasözüBilgili, becerikli kişi boşta bırakılmaz. Her halde bir iş başına getirilir.
- delilsiz cennete bile girilmezatasözüKişiye, bir yere yanılmadan gidebilmesi için olduğu gibi, istediği şeyi elde edebilmesi için de yol gösteren gerektir.
- deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamışatasözüAklı kıt kişi, bir kez hoşuna gitmiş olan şeye benzettiği nesneyi, gerçekten ona benzemesede, elde etmeye can atar.
- deliye geçit yoklatırlaratasözüYapılacak bir işte tehlike olasılığı varsa ilk girişim için saf kişiler öne sürülür.
- deliye her gün bayramatasözüher fırsattan yararlanarak bayrammış gibi davrananlara ve her şeyi eğlenceli yönden alanlara söylenen bir söz.
- deliye taş atma, başını yararatasözüDavranışlarında denge bulunmayan kimseye dokunma. Sonra sana öyle çılgınca saldırır ki yaptığına pişman olursun.
- demir nemden, insan gamdan çürüratasözüNem demiri nasıl paslandırır, çürütürse gam da insam öylece yıpratır, harap eder.
- demir tavında, dilber çağındaatasözüHer işin yapılması için en uygun olan bir zaman, bir durum vardır. Demir ateşte ısınıp kızardığı zaman yumuşar, dövülüp biçimlendirilir. Güzeller de taze, körpe iken sevilir, evlendirilir.
- demir ıslanmaz, deli uslanmazatasözüHer nesnenin, her kişinin değiştirilemeyen bir niteliği vardır: Demir su içine atılsa suyu çekipyumuşamaz. Çılgın yaratılmış olan kişi de, ne denli uğraşılsa, delice davranışlarını bırakamaz.
- demircinin canı demirden berk gerekatasözüGüç bir iş yapmak isteyen kişide bu güçlüğü yenecek azim, sebat bulunmalıdır.