Atasözleri
Uzun deneyimlerin ürünü olan, öğüt veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplaşmış sözler.
2.669 madde
- herkesin arşınına göre bez vermezleratasözüHerkes bir şeyden istediği ölçüde değil, ancak gerektiği ve olabildiği oranda yararlanabilir.
- herkesin delisi evinde, derdi karnındaatasözüAile bireylerinin uygunsuzlukları, evin çeşitli sıkıntı ve sorunları olur. Bunlar kimseye duyurulmaz; sineye çekilir.
- herkesin ettiği yoluna geliratasözüBir kimse başkasına bir kötülük yaparsa aynısı kendisinin de başına gelir. İyilik de böyle.
- herkesin geçtiği köprüden sen de geçatasözüSana uygun görünmese bile herkesin yaptığı işi sen de yap.
- herkesin hamuru ekmeğine görediratasözüBir iş için yapılan hazırlık, gerekseme ölçüsünde olur.
- herkesin tenceresi kapalı kaynaratasözüBir ailenin geçim durumunu başka bir aile bilmez.
- herkesin yorulduğu yere han yapmazlaratasözüBir işi yapmakla yükümlü olan kimseye, bu işi dilediği zaman yapması, dilediği gibi yapması, istemediği zaman yapmaması hakkı tanınmaz.
- herkesle gelen düğün bayramatasözüHerkese birden gelen sıkıntı ve felakete katlanmak, yalnızca bir kişiye gelene katlanmaktan daha kolaydır" anlamında kullanılan bir söz.
- hesapsız kasap ya bıçak ya da masa kıraratasözüİşinin ehli olmayan, ne yapacağını önceden iyi düşünmeyen kişi, işin içinden bir türlü çıkamaz. Bu uğurda baş vurduğu araçları da heder eder.
- hile ile iş gören mihnet ile can veriratasözüİşlerine hile karıştırmış, başkalarını aldatmış olan kişi son nefesini azap içinde verir.
- hilekârdan yumurta alan, içinde sarısını bulamazatasözüHilekâr satıcı, hiç kimsenin kuşkulanmasına olanak bulunmayan hileler yapar. Bunun gibi kurnaz kişi, işini yaparken kimseye sezdirmeden çıkar sağlar.
- hoca okurken yanılıratasözüYanılmak doğal bir olaydır; kusur sayılmamalıdır. Hoca bile çok iyi bildiği Kuran ayetlerini okurken yanılabilir.
- hocanın dediğini yap, yaptığını yapmaatasözüDin adamları bize dinin buyruklarını anlatırlar. Buna uymak gerekir. Ama hocalar çoğu zaman kolay olanı insanlara önerip kendileri azimetli/zor olan ibadetleri yaptıklarından bu atasözü ortaya çıkmıştır.
- hocanın vurduğu yerde gül biteratasözüÖğretmen gerekli görürse çocuğu döver. Attığı dayağa, gücenmek şöyle dursun, nimetgözüyle bakılır ve dayağın yaptığı kızartı, vücutta açılmış gül diye nitelenir.
- horona kalkan silkeleniratasözüGüzel şeyler beraberinde, katlanılması gereken zorluklar da getirir.
- horoz ne kadar öterse ötsün, civciv tavuğun dıkdıkına bakaratasözüBabalar çocuklarının kendilerine yakın olmaları için ne denli uğraşırlarsa uğraşsınlar,çocuklar annelerine daha çok bağlı olurlar.
- horozu çok olan köyün sabahı geç oluratasözüBir konu üzerinde söz söyleyen çok olursa karara varmak gecikir.
- huylu huyundan vazgeçmezatasözü"Kişilik, uzun bir zaman diliminde oluştuğu için ani değişikliklere müsait değildir" anlamında bir söz.
- hırsız evden olursa mandayı bacadan aşırıratasözüEv içindeki hırsızlığa karşı önlem almak güçtür. Evin ve evdeki yaşayışın bütün inceliklerini bildiği için akla gelmeyen yollarla, olanaksız sanılan eylemlerle hırsızlığını yapar.
- hırsıza kilit olmazatasözüBir evin içini bilen hırsız, her şekilde evi soyar.
- hırsızlık bir ekmekten, kahpelik bir öpmektenatasözüHırsızlığın büyüğü küçüğü olmaz; bir ekmek çalan da hırsızdır. Nitekim insanın namusunu satmış sayılması için bir öpücük vermiş olması yeter.
- hırsızlığı da öğren, başucunda dursunatasözüHırsızlığı ve benzeri kötü davranışları da öğrenin. Eylemde bulunmak için değil, bunları yapanlara karşı ne gibi önlemler alınması gerektiğini bilmeye ve kendilerini daha kolay bulmaya yarayacağı için.
- hıyar akçesiyle alınan eşeğin ölümü sudan oluratasözüÇok ucuza alınan mal, çürük, işe yaramaz olur.
- hıyarın önü, dutun sonuatasözüHıyar, ilk çıktığında taze ve lezzetli olur; gitgide kartlaşır. Dut ise ilk çıktığında ham, songünlerinde olgun ve tatlı olur.
- ibadet de gizli, kabahat deatasözüİbadet gösteriş için yapılmaz. Kul, Tanrı'sına karşı olan borcunu elalem görsün diye yaparsabu, ibadet olmaktan çıkar. Kabahat, kamunun kınadığı bir şeydir; ona da gizlilik yakışır.
- ibibik sende bu göt var, çok yuvalar kokutursunatasözüKötü huylu kişi, nereye gitse çevresine kötülük saçar. Hangi işe el atsa o işi yozlaştırır.
- ihmalin devlete zarara varatasözüİhmalci kişinin zengin olması kolay değildir. Çünkü kazanç getiren işi vaktinde yapmaya üşenir; fırsatı kaçırır.
- iki arslan bir posta sığmazatasözüBir ülkede iki baş egemen olmaz. Böyle iki baş bulunursa geçinemezler, kavga ederler; biriötekini ortadan kaldırır.
- iki at bir kazığa bağlanmazatasözüBaşına buyruk olmak isteyen iki kişi, aynı iş üzerinde birlikte çalıştırılamaz; aralarında anlaşmazlık çıkar, kavga çıkar.
- iki baş bir kazanda kaynamazatasözüAyrı ayrı düşünceleri ve kişilikleri bulunan iki kimse, bir arada yaşayamaz, birlikte yapılacak iş üzerinde birleşemezler.